Skip to content
Американската војска подготвила нови планови за напади врз иранската енергетска инфраструктура и нуклеарни постројки, вклучително и можна употреба на најголемата ненуклеарна бомба во американскиот арсенал. Но, воените планери се сомневаат дека оружјето може да ги уништи најдлабоко заштитените цели, додека Доналд Трамп се соочува со политички притисок да ја заврши сè понепопуларната војна.
Американската војска подготвува различни сценарија за можни нови напади врз Иран, а меѓу нив е и употребата на бомбата GBU-43/B MOAB, позната како „мајка на сите бомби“. Станува збор за најголемото ненуклеарно оружје во американскиот арсенал, чија употреба би претставувала сериозна ескалација на конфликтот.
Како што објави CNN, повикувајќи се на повеќе американски функционери запознаени со воените подготовки, плановите опфаќаат напади врз значителен дел од иранската енергетска инфраструктура, како и врз преостанатите цели поврзани со нуклеарната програма на земјата. Можната употреба на MOAB е разгледувана како една од опциите што би му биле понудени на американскиот претседател Доналд Трамп.
Тоа, сепак, не значи дека одлуката за напад е донесена. Американската администрација сè уште ги разгледува можните сценарија, а функционери запознаени со дискусиите изразуваат сомнежи дали употребата на толку моќно оружје би ги остварила стратешките цели на Вашингтон.
Најголемата бомба не е нужно решение за најтешката цел
Бомбата GBU-43/B MOAB е наведувано оружје што експлодира пред да го погоди тлото, создавајќи разорен експлозивен бран. Развиена е за напади врз големи формации на војници и опрема, надземни утврдувања и одредени цели во пештери и тунели.
Според информациите што CNN ги добил од американски извори, во воените планови се разгледува и нејзина употреба против иранската локација позната како Пикекс Маунтин, за која САД и Израел веруваат дека е поврзана со складирање компоненти од иранската нуклеарна програма.
Но токму тука се појавува главната воена дилема. Според проценките наведени во извештајот, MOAB можеби нема да може да навлезе доволно длабоко за да уништи постројка заштитена со дебели слоеви гранит.
Иако експлозијата може да предизвика огромни разурнувања на површината, тоа не значи дека ќе ја уништи инфраструктурата длабоко под земјата. Според еден од изворите на CNN, оружјето има силен психолошки ефект, но не е конструирано првенствено за пробивање длабоко утврдени цели.
Тоа ја отвора дилемата дали употребата на MOAB би имала конкретен воен резултат или главно би служела како демонстрација на американската воена моќ и средство за притисок врз Техеран.
Трамп бара излез од војната, но не сака да изгледа како да се повлекува
Според извештајот на CNN, Трамп и неговите советници со недели разгледуваат можности за завршување на конфликтот на начин што американскиот претседател би можел да го претстави како победа.
Војната станува сè понепопуларна во САД, а Републиканската партија се соочува со ризик од негативна реакција кај гласачите пред изборите за Конгресот. По повеќе од шест месеци американски бомбардирања, според информациите наведени во извештајот, сè уште нема јасни показатели дека Вашингтон и Техеран се блиску до договор.
Трамп јавно најавил дека нема да презема нови чекори пред изборите, но, според CNN, дел од неговите советници приватно не се сигурни дали таа најава е конечна. Истовремено, претседателот не сака повлекувањето на американските сили да изгледа како пораз.
Воените планери затоа разгледуваат сценарија со кои би можеле да се изведат дополнителни удари, по што Белата куќа би прогласила победа и би започнала повлекување на силите од регионот.
Но таквата стратегија носи ризик: нападот може да предизвика иранска одмазда, без нужно да обезбеди политички договор или трајно да ја отстрани нуклеарната закана што Вашингтон ја наведува како главна причина за војната.
Енергетската инфраструктура и цивилните жртви
Плановите за напади опфаќаат и голем дел од иранската енергетска инфраструктура. Таквите цели имаат пошироко значење од непосредната воена операција, бидејќи оштетувањето на енергетските капацитети може да влијае врз снабдувањето со електрична енергија, индустријата и секојдневниот живот на населението.
Употребата на MOAB во близина на населени места би отворила и сериозни прашања за цивилните жртви. Поради огромниот радиус на експлозијата, последиците не би биле ограничени само на воената цел.
Тоа не значи дека секој планиран напад неизбежно би предизвикал цивилни жртви, но изборот на оружје и локацијата на целите се клучни за процената на ризикот. Во случај на напади врз енергетски објекти и постројки во близина на населени подрачја, последиците може да ги почувствуваат и луѓе што немаат директна врска со воените операции.
Дали демонстрацијата на сила може да ја заврши војната?
Една од претпоставките во американските воени дискусии е дека особено разорен напад би можел да го промени однесувањето на иранското раководство и да создаде услови за завршување на конфликтот. Но функционери запознаени со плановите, цитирани од CNN, се сомневаат дека употребата на MOAB би го принудила Иран да капитулира.
Во извештајот се наведува дека за одлучувачка воена победа над Иран можеби би била потребна многу поширока операција со копнени сили, сценарио што би носело значителен ризик за американските војници. Според истите информации, засега нема функционери во администрацијата што јавно или приватно се залагаат за таква драстична мерка.
Трамп, пак, досега покажувал неподготвеност да испрати копнени трупи во Иран. Така, администрацијата се наоѓа меѓу две тешки опции: да продолжи со воздушните напади без гаранција за конечен резултат или да бара излез од војната што нема да изгледа како отстапка.
Како една од можностите за завршување на конфликтот претходно се споменувало и постигнување договор за повторно отворање на Ормускиот Теснец, важен за меѓународниот транспорт на нафта.
Плановите не се исто што и наредба за напад
Белата куќа не ги коментираше конкретните чувствителни воени планови, но порача дека Трамп ги разгледува сите можности за да спречи Иран да дојде до нуклеарно оружје. Од Пентагон соопштија дека се разработуваат различни оперативни сценарија за спроведување на насоките од претседателот и министерот за одбрана.
За Вашингтон, проблемот е како да го заврши конфликтот без да се откаже од декларираната цел за спречување на Иран да развие нуклеарно оружје. За Техеран, секој нов напад носи ризик од дополнителна ескалација и одговор што може да го прошири конфликтот.
Во оваа фаза, информациите за MOAB покажуваат дека американската војска подготвува и екстремни опции, но не докажуваат дека претседателот донел одлука да ја употреби бомбата. Исто така, самата можност за употреба не гарантира дека целите ќе бидат уништени или дека Иран ќе биде принуден да прифати американски услови.
Главната противречност е во тоа што Вашингтон бара начин да ја заврши војната, но истовремено разгледува нови напади што можат да ја продлабочат. Ако најмоќното ненуклеарно оружје не може да ги уништи најдлабоко заштитените цели, останува прашањето дали демонстрацијата на сила ќе донесе политички излез или само ќе отвори нова фаза на одмазда.
