Skip to content
Одлуката на Влада на Република Северна Македонија за квота од 10.000 работни ангажмани за странци во 2026 година дојде во момент кога на евиденцијата на Агенција за вработување на Република Северна Македонија и натаму се водат десетици илјади луѓе без работа. Токму тој судир на бројки ја отвори политичката и економската дилема: дали навистина „нема работна сила“, или има – но под услови што домашниот работник не сака (или не може) да ги прифати.
Клучниот детал што често се губи во дебатата е дека квотата не значи дека „влегуваат“ 10.000 нови луѓе на пазарот на труд веднаш. Одлуката ја дели квотата на категории и, уште поважно, на нови и продолжени ангажмани. Најголемиот дел се однесува на редовно вработување, но значајна ставка се и продолжувањата на дозволите за странци кои веќе работат во земјава. Тоа ја менува сликата: дел од „увозот“ е всушност административно продолжување на веќе постоечки работни односи, а не масовно ново вработување.
Кои сектори го туркаат овој тренд? Владата и дел од работодавачите ја оправдуваат мерката со хроничен недостиг на луѓе во градежништвото, угостителството, трговијата и преработувачката индустрија – дејности каде што побарувачката е висока, сезоналноста силна, а флуктуацијата на работници голема. Дополнително, како аргумент се посочуваат и големите инфраструктурни проекти (како коридорите), каде што се бара маса теренска работна сила во кратки рокови. Во таков контекст, странскиот работник станува „брза алатка“ за пополнување дупки што домашниот пазар не ги затвора.
Но тука доаѓа вториот, непријатен слој: ако имаме илјадници регистрирани невработени, зошто токму во овие сектори „нема луѓе“? Одговорот најчесто не е во бројот на луѓе, туку во цената на трудот и условите. Во дејности со ниски плати, тешки смени, нерегулирани прекувремени часови и слаб инспекциски надзор, „недостигот“ често е друго име за неспремност да се понуди повисока плата и подобар третман. Кога работникот може да заработи повеќе во регионот или во ЕУ, домашната понуда станува неконкурентна – а увозот на работна сила ризикува да се претвори во механизам за одржување на ниски стандарди наместо нивно подобрување.
Во таа рамка, бројката „90.000“ се користи и како политичка алатка и како индикатор за системска пукнатина. Дел од институциите тврдат дека евиденцијата е „надуена“ – дека има луѓе кои формално се водат како невработени, а фактички работат во сива економија или се пасивни баратели на работа. Владата најавува „чистење“ на списокот за да се добие пореална слика. Но, дури и да се признае дека дел од регистарот не е реална понуда на труд, останува основното прашање: дали „реалната“ понуда може да ги пополни токму тие работни места ако платите и условите останат исти?
Ризикот е двоен. Прво, без јасни правила и контроли, увозот на работна сила може да отвори простор за експлоатација: посредници, сместувања под стандард, договори што не се почитуваат и работници што практично немаат преговарачка моќ. Второ, може да се создаде паралелен пазар на труд со пониски стандарди, кој индиректно ќе притиска и врз домашните плати. Затоа мерката не може да се чита изолирано – таа е тест за тоа дали државата ќе ја користи како привремено „крпење“ на дупки или како повод за реформа: од инспекциски капацитети и колективно договарање, до политики што ќе го направат трудот во клучните сектори достоинствен и конкурентен.