Skip to content
Онлајн купувањето во Северна Македонија влегува во „мејнстрим“: 63,2% од интернет-корисниците во земјата купувале онлајн во 2024 година, што ја позиционира Македонија меѓу повисоко рангираните пазари во Западен Балкан по учество на онлајн купувачи, но сè уште под европскиот просек.
Сепак, бројката сама по себе не ја кажува целата приказна. Растот на е-трговијата е брз, но „следната фаза“ веќе се случува паралелно – е-трговија поддржана од вештачка интелигенција, каде што персонализацијата, автоматизацијата, управувањето со залихи и логистиката, како и откривањето измами, стануваат стандарден дел од конкурентноста. Прашањето е дали македонскиот пазар има капацитет да го фати чекорот без да остане само потрошувач на туѓи платформи и туѓи алгоритми.
Во анализата што ја пренесува „Пари“, како тест за таа подготвеност се користи AI Preparedness Index (AIPI) – индекс што го разви Меѓународниот монетарен фонд за да мери колку државите се подготвени да интегрираат вештачка интелигенција на одржлив и инклузивен начин. Методологијата на ММФ го третира индексот како просек од четири димензии: дигитална инфраструктура, човечки капитал и политики на пазарот на труд, иновации и економска интеграција, како и регулатива и етика.
Токму тука, Македонија изгледа ранливо. Според написот, земјата има резултат 0,48 и заостанува не само зад просекот на ЕУ, туку и зад повеќе пазари од регионот – подобар резултат, според истиот извор, има само од Босна и Херцеговина. За споредба, европските „фронтранери“ како Данска, Холандија и Естонија се наведуваат со индекс над 0,76 – јаз што во пракса значи побрзо усвојување на дигитални иновации и потемелна институционална рамка за нивно управување.
Анализата посочува дека ограничувањата најмногу се врзани со дигиталната инфраструктура, иновативниот капацитет и интеграцијата во глобалната дигитална економија, додека има „позитивни сигнали“ кај човечкиот капитал и адаптацијата на пазарот на труд. Со други зборови: има луѓе и потенцијал, но системот и екосистемот не испорачуваат доволно брзо – од поврзаност и податоци, до правила и доверба.
Претседателката на Асоцијацијата за е-трговија, Нина Ангеловска Станков, во изјава пренесена во текстот нагласува дека растот мора да премине од „квантитет“ во „квалитет“, со фокус на доверба и одржлив развој, бидејќи вештачката интелигенција веќе е реалност што ја менува дигиталната економија.
„Прегледот на е-трговијата во Западен Балкан 2025“, на кој се повикува „Пари“, е седмо издание на публикацијата на Асоцијацијата за е-трговија и бил презентиран на 8-та регионална конференција за е-трговија, со проширен фокус на целиот регион (Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија). Во таков регионален контекст, високото учество на онлајн купувачи во Македонија е добра вест, но индексите за дигитална и AI-подготвеност сугерираат дека следниот натпревар нема да се добие со голи бројки – туку со инфраструктура, регулатива и способност локалните е-трговци да воведуваат алатки што ја прават услугата побрза, побезбедна и попаметна.