Ако не може да спиете ова е причината

Многумина ќе ги исечат кафето и екранот навечер, ќе си наместат рутина и сепак ќе останат будни со часови. Во такви ситуации, една од најчесто превидените причини се суплементите: дел од нив можат да делуваат стимулативно, да ја „буткаат“ хемијата на мозокот кон будност, да ги менуваат стрес-хормоните или да влијаат врз мелатонинот, хормонот што му сигнализира на телото дека е време за сон. Клучни се и дозата и времето на земање, бидејќи организмот различно реагира во различни делови од денот.

Најчестиот „скриен“ виновник е кофеинот во суплементи што се продаваат како енергија, фокус, слабеење или пред тренинг. Освен очигледните извори, кофеинот често доаѓа преку билни состојки како гуарана, јерба мате, екстракт од зелен чај или кола-орев. Кај гуарана проблемот е двоен: не секогаш се препознава како кофеински извор, а може да содржи и значително поголема концентрација на кофеин по грам од кафето. Дополнителна компликација е што луѓето различно брзо го разградуваат кофеинот (генетски разлики во метаболизмот), па кај „бавните метаболизери“ и попладневна доза може да остане активна до легнување.

Втора група што знае да го „помести“ сонот се дел од адаптогените, најчесто родиола и женшен. Иако се земаат за „стрес и енергија“, тие можат да ја зголемат будноста и да предизвикаат немир ако се пијат доцна, бидејќи влијаат врз невротрансмитери поврзани со фокус и стимулација и врз системот на стрес-одговор. Затоа, стручните препораки најчесто се сведуваат на едноставно правило: ако веќе ги користите, нека бидат во првиот дел од денот, а не навечер.

Посебно внимание заслужуваат и суплементите што се рекламираат за „мозок“ и когнитивна изведба. Л-тирозин, на пример, е прекурсор за невротрансмитери поврзани со „акција“ и може да биде контрапродуктивен ако се зема по средината на денот. За DMAE (диметиламиноетанол) се наведува дека кај дел од луѓето може да предизвика немир, потешко заспивање, па дури и необично живописни соништа, особено ако е земен поблиску до легнување.

И „невините“ витамини и коензими знаат да направат проблем, особено ако се земаат навечер. Витаминот Д, според стручните објаснувања во повеќе извори, може да влијае врз механизмите поврзани со циркадниот ритам и мелатонинот, па високите дози навечер кај дел од луѓето се поврзуваат со полошо заспивање. Витаминот Б12, пак, може да делува стимулирачки и затоа се препорачува да се зема наутро, а не доцна. Коензимот Q10 е поврзан со енергетскиот метаболизам и кај дел од луѓето (особено во повисоки дози или земен пред спиење) се спомнува како фактор за несоница.

Проблемот често не е „што“ земате, туку „кога“ и „колку“, плус дали комбинирате повеќе производи со сличен ефект. Затоа, ако имате период на лош сон, практичниот пристап е да го прегледате списокот на суплементи, да проверите дали во нив има стимулативни состојки, да поместите дел од нив во утринските часови и да избегнувате „стекување“ на повеќе енергетски/ноотропни производи во ист ден. Ако несоницата трае, најбезбедно е да се разговара со лекар или фармацевт, бидејќи суплементите можат да имаат реални фармаколошки ефекти и интеракции, а не се секогаш подеднакво строго контролирани како лековите.