Алекс Прети убиен во Минеаполис: што покажуваат видеата и што следува

Смртта на 37-годишниот Алекс Прети, американски државјанин и медицински техничар/интензивист во болница за ветерани, ја претвори имиграциската офанзива на администрацијата на Доналд Трамп во Минеаполис во национален политички и правен фронт. Прети беше застрелан на 24 јануари 2026 година во близина на Nicollet Avenue, додека на терен се одвиваше операција на федерални имиграциски служби, а јавноста веќе денови протестираше поради претходниот инцидент во кој загина уште еден американски државјанин во истиот град.

Федералните власти првично тврдеа дека станува збор за „самоодбрана“ и дека Прети бил „вооружен агитатор“ кој дошол да предизвика насилство. Но, низа снимки од очевидци – и нивни анализи од повеќе медиуми – прикажуваат поинаква слика: Прети држи мобилен телефон и снима, се приближува до група федерални агенти и во еден момент се обидува да интервенира кога агент турка жена на улица. Следуваат турканици, употреба на спреј, а потоа неколку агенти го соборуваат на коловозот и го задржуваат на земја. На снимките се гледа како еден агент се оддалечува со пиштол во раката што, според описите, одговара на оружјето што подоцна властите тврдат дека Прети го носел. Во тој миг се слуша повик „gun, gun“, по што следува првиот истрел, а потоа и серија истрели. Според форензичка аудио-анализа на видеата, испукани се 10 куршуми за помалку од пет секунди, а Прети е прогласен за мртов на лице место.

Клучниот спор не е дали Прети бил сопственик на оружје, туку што точно се случило во секундите пред пукањето. Дел од институциите во Минесота нагласуваат дека тој имал дозвола за носење оружје и дека не постои јавен доказ дека го „извадил“ или упатил кон агенти. Паралелно, од федерална страна продолжија изјавите што го ставаат инцидентот во рамката на „напад врз службени лица“, што дополнително ја засили реакцијата во јавноста, особено затоа што видеата – барем во досега видената верзија – не ја поткрепуваат таа нарација.

Случајот брзо се префрли од улица во судница. Минесота побара државните истражни органи да имаат пристап до доказите и да се обезбеди независна постапка, а федерален судија издаде итна мерка за зачувување на материјалите поврзани со пукањето. Федералната страна уверува дека материјалите, вклучително и снимки од камери на агентите, се зачувани, но во јавноста остана отворено прашањето дали и кога тие ќе им бидат достапни на државните истражители, како и кој ќе ја води суштинската истрага. Токму оваа институционална „сива зона“ – федерална операција на терен, но убиство на американски државјанин во град со сопствени надлежности – ја подигна тензијата меѓу Вашингтон и Минесота до ниво што ретко се гледа во современиот американски политички циклус.

Политичката штета за Белата куќа се мери на две линии. Првата е довербата: видеата ја отворија темата дали јавноста може да им верува на првичните официјални соопштенија кога постојат независни снимки што кажуваат нешто друго. Втората е стратегијата: „Operation Metro Surge“, како што се именува засилената имиграциска операција во регионот, требаше да биде демонстрација на сила и „контрола“, но по две смртни случаи во еден месец во ист град, се претвори во симбол на хаос, пречекорување на сила и ризици од радикализација на улицата.

Реакциите повеќе не се поделени по очекуваната партиска линија. Демократите во Конгресот најавија дека можат да блокираат финансирање на Министерството за внатрешна безбедност без дополнителни „огради“ и надзор за имиграциските служби, што го отвори ризикот од делумен федерален застој на институциите. Истовремено, и дел од републиканските политичари јавно побараа „транспарентна“ и „независна“ истрага, предупредувајќи дека тактиките на терен и обуката на агентите стануваат проблем што не може да се „покрие“ со соопштенија.

Администрацијата, пак, се обидува да ја стабилизира ситуацијата со политички менаџмент и симболични потези. Трамп најави дека го праќа „царот за граница“ Том Хоман во Минесота, а локалните власти тврдат дека се разговара и за намалување на бројот на федерални агенти во Минеаполис. Но, на терен останува истата дилема: дали повлекување или редукција ќе се случи навистина и дали тоа ќе биде резултат на договор, судска одлука или притисок од јавноста.

Она што следува зависи од две работи што ќе се вкрстат во наредните денови: што ќе покажат целосните снимки (особено ако постојат повеќе агли од камери на агентите) и кој ќе ја има последната збор при истрагата – федералните структури или државните институции. Од тој одговор ќе зависи дали случајот ќе остане уште еден „инцидент во операција“, или ќе се претвори во преседан што ќе ги принуди имиграциските служби да работат под построги правила, подлабок надзор и со повисок праг за употреба на сила во јавни операции.