Skip to content
Веројатноста САД да изведат напад врз Иран во следните денови се оценува како „многу висока“, откако Вашингтон засилено распоредува воени капацитети на Блискиот Исток и најави повеќедневни вежби со цел да ја демонстрира способноста за брзо распоредување и одржување борбена воздушна моќ во регионот. Сигналите за подготовка доаѓаат во момент кога тензиите меѓу двете држави се на највисоко ниво по серија закани, контразакани и нагло влошување на безбедносната слика во Персискиот Залив.
Според проценки на експерти, сегашното засилување ѝ дава на американската администрација поширок избор на офанзивни опции, ако се донесе политичка одлука за воена акција. Во пакетот на распоредување се вклучени носач на авиони со придружни бродови, дополнителна воздушна одбрана и борбени авиони, што ја зголемува оперативната флексибилност на САД, но и ризикот од погрешна проценка и ескалација на терен.
Во Вашингтон, претседателот Доналд Трамп претходно упатуваше закани за воени удари, кои ги врзуваше со настаните во Иран и со насилното задушување на антивладините протести, во кое, според наводи во меѓународната јавност, имало илјадници жртви. Иако во еден момент реториката беше ублажена, Трамп јавно не исклучи можност за напад, што во Техеран се чита како притисок и обид за принудување на отстапки со демонстрација на сила.
Клучниот симбол на сегашното засилување е носачот на авиони „УСС Абрахам Линколн“, кој, заедно со придружни разорувачи, се упатува кон Блискиот Исток со повеќе од 5.000 војници. Паралелно, американската Централна команда соопшти дека во регионот се распоредени борбени авиони „Ф-15Е Страјк Игл“, додека Воздухопловните сили најавија повеќедневна активност што треба да ја демонстрира американската способност за „распоредување, дисперзирање и одржување“ воздушна моќ во поширокиот близуисточен простор.
Овој тип движења потсетува на претходни периоди на нагло префрлање ресурси, кога присуството на терен служеше и како одвраќање и како подготовка за конкретни операции. Во текстот се посочува дека минатата година, по слично засилување, Вашингтон извршил воздушни напади врз ирански нуклеарни постројки, што дополнително ја оптовари безбедносната динамика во регионот и ги зацврсти стравувањата дека спиралата на одмазда може лесно да се повтори.
Од иранска страна, Исламската револуционерна гарда, елитниот безбедносен столб на режимот, реагира со подигање на нивото на готовност, а воедно испраќа пораки за поширока мобилизација на мрежата на вооружени групи кои уживаат иранска поддршка во Ирак, Либан и Јемен. Таквите потези се толкуваат како подготовка за сценарио во кое евентуален американски удар би предизвикал одговор не само од територијата на Иран, туку и преку сојузнички структури во повеќе жаришта.
Американските медиуми, според пренесените наводи, пишуваат дека Трамп разгледува повеќе опции – од поширока воздушна кампања која би можела да трае со недели или месеци, до ограничени и симболични удари насочени кон безбедносните структури. Како паралелна линија се споменуваат и невоени потези, меѓу кои дополнителни економски санкции, што укажува дека стратегијата може да биде комбинација од воен притисок и економско стегање.
Но, ризиците од ваква авантура се значителни. Експерти предупредуваат дека секоја воена акција би можела да го вовлече целиот регион, со непосредни последици врз американските бази во Персискиот Залив и врз Израел, како клучен американски сојузник. Техеран јавно се заканува дека ќе возврати по американски цели и по сојузнички интереси, а токму тоа е причината зошто дел земји во регионот, според текстот, го повикуваат Вашингтон на воздржаност – стравувајќи дека цената на ескалацијата ќе ја платат нивните економии, безбедност и морски транспортни линии.
Покрај политичките дилеми, отворено е и прашањето за ефектот од евентуални воздушни удари. Според оценките на поранешен ирански дипломат, само воздушна кампања, без копнена инвазија, не би донела промена на режимот – ако тоа е крајната цел на Вашингтон. Копнена интервенција, во држава со големина и демографија каква што има Иран, во моментов не се гледа како реална почетна опција, што го остава сценариото на ограничени или продолжени воздушни операции како најверојатен модел, но со неизвесен политички исход.
Во делот за можниот начин на изведба, експертите посочуваат дека најавените вежби можат да послужат како „покритие“ за реални операции. Во таа логика, се споменуваат електронско војување и сајбер напади за нарушување на радарските и комуникациските системи, по што би следеле дејства на стелт платформи и борбени авиони насочени кон командни центри и ракетни позиции. Од друга страна, Иран располага со ракети кои можат да ги загрозат американските бродови во тесните води на Персискиот Залив и да ги погодат регионалните бази, што ја засилува проценката дека и „симболичен“ удар може да произведе симболичен, но опасен одговор – со ризик брзо да прерасне во нешто многу поголемо.