Skip to content
Светот влегува во 2026 година под силен онтолошки шок – период во кој автоматизацијата, вештачката интелигенција и алгоритамското управување радикално го менуваат значењето на работата, демократијата и самото човечко постоење. Според проф. д-р Ана Чупеска, ова не е обична технолошка транзиција, туку длабока цивилизациска криза што бара итна интелектуална и политичка реакција.
Во својата анализа за Трилинг, таа предупредува дека нееднаквоста, која се продлабочува со развојот на AI, не е природна појава, туку резултат на политички избори. Технологијата, наместо да ослободува, сè почесто служи за концентрација на моќ и капитал, трансформирајќи го капитализмот во форма на „технофеудализам“, каде граѓаните стануваат дигитални кметови, а нивните податоци – суровина.
Особено алармантно е влијанието на AI врз демократијата. Надзорниот капитализам, манипулацијата со информации и ширењето на пост-вистини создаваат нова форма на авторитаризам со демократска маска. Алгоритмите не се неутрални – тие ја кодираат историјата со сите нејзини неправди и често ја исклучуваат најранливата популација.
Излезот, според Чупеска, не е во бегство од технологијата, туку во нејзино строго регулирање, етичка употреба и враќање на човекот во центарот на одлуките. Вештачката интелигенција мора да биде алатка што ги засилува човечките капацитети, а не механизам за контрола и дисциплина.
Во македонски контекст, ова значи итна потреба од усогласување со европските регулативи, особено EU AI Act, независен етички надзор и дигитална писменост како основа за институционален опстанок. Прашањето повеќе не е дали AI ќе влијае врз општеството, туку дали општеството ќе има контрола врз начинот на кој тоа се случува.
Патот што ќе го избереме – прогрес или понижувачки регрес – е политички избор. И одговорност.
Целата анализа прочитајте ја тука.