Анализа: Зошто тивко за една недела сите цени во маркетите пораснаа

Владата деновиве зборува со јазик на смирување. На 19 март министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска изјави дека состојбата со цените се следи внимателно и дека засега нема сериозен пренос на кризата врз пазарот, а на 22 март премиерот Христијан Мицкоски рече дека Владата има план и нема да дозволи флуктуации што ќе го погодат стандардот на граѓаните.

Во тие изјави има една заедничка линија: државата гледа, анализира и чека. Проблемот е што цените не чекаат.

Рацин.мк во меѓувреме ги прошета поголемите синџири на маркети во Скопје и ја затекна следнава слика:

Производ	Цена сега	Цена пред една недела
Зејтин	93–118 ден.	74 ден.
Кафе	120–140 ден.	104 ден.
Мелено месо	730–849 ден.	638 ден.
Пилешко	401–493 ден.	376 ден.
Млеко	67–78 ден.	56 ден.
Јајца (12)	129–148 ден.	103 ден.

Ова не е козметичка корекција на пазарот. Ова е неделен скок токму кај производите што го полнат фрижидерот и ја празнат платата. Масло, млеко, јајца, месо, кафе — сè што е основно за едно домаќинство тивко отиде нагоре. И токму затоа ова поскапување е политички опасно: не доаѓа со еден голем шок што лесно се забележува, туку со неколку „мали“ поместувања што на крај прават голема дупка во семејниот буџет.

Во одговор до Рацин.мк, Министерството за економија и труд вели дека по случувањата на Блискиот Исток внимателно ја следи состојбата со цените на основните производи, дека Владата веќе интервенирала со намалување на ДДВ за бензините и нафтата од 18 на 10 проценти за да спречи енормен скок, и дека е подготвено за интервентни мерки ако се утврди неоправдан раст на цените или поголемо нарушување на пазарната стабилност.

Министерството додава и дека Државниот пазарен инспекторат има 30 тимови на терен и дека првичниот официјален извештај се очекува следната недела. Засега, според нивните информации, нема значително зголемување на цените освен кај јајцата и маслото, и тоа околу 10 проценти.

Токму тука почнува суштинскиот проблем. Министерството тврди дека на терен нема поширок ценовен удар, а она што го гледа потрошувачот во маркет е спротивно: не растат само јајцата и зејтинот, туку и млекото, пилешкото, меленото месо и кафето. Можно е државата да гледа просеци, влезни фактури, берзански сигнали или контролни извештаи што сè уште не го фатиле целиот ефект на малопродажба.

Но токму тоа е веста: Владата гледа стабилност во извештаите, а граѓаните гледаат поскапување на рафтовите. Кога државата и касовата сметка почнуваат да зборуваат различен јазик, тогаш проблемот повеќе не е само економски. Станува политички.

Официјалната статистика, секако, и натаму звучи помирно. Државниот завод за статистика објави дека инфлацијата во февруари била 0,2 проценти на месечно ниво. Но истата таа просечна инфлација не може да ја раскаже вистината на домаќинството што живее од масло, јајца, млеко и месо.

Просекот може да изгледа мирно, а кујната да биде сè поскапа. Затоа и синдикалната минимална кошница за март повторно порасна, на 67.818 денари, што е уште 436 денари повеќе од февруари. Тоа значи дека товарот веќе не е само статистички, туку домашен и секојдневен.

Дополнителна тежина на оваа приказна ѝ дава тоа што државата не може да се преправа дека нема алатки. Министерството за економија и труд самото се пофали дека во 2025 ограничувало маржи на 102 групи производи и цени на 8 групи основни прехранбени производи, и дека со тие мерки храната поевтинила, а инфлацијата била стабилизирана.

Во април лани истото министерство повторно потсети дека одлуките од февруари 2025 опфатиле директни плафони и маржи токму кај млеко, леб, брашно, јајца, зејтин, јогурт и кисело млеко. Со други зборови, државата има искуство со директна интервенција. Денес не може да глуми дека ѝ останува само да брои и да чека.

Тука е и најголемата противречност во владината позиција. Од една страна, Владата очигледно признава дека има ризик од прелевање на блискоисточната криза во цените на храната — затоа и интервенира кај горивата, затоа и Пазарниот инспекторат е на терен, затоа и министерството зборува за можни таргетирани мерки за најранливите.

Од друга страна, истата таа власт сака да остави впечаток дека сè уште не се случува ништо сериозно. Тоа е политички удобна, но економски слаба позиција.

Бидејќи кога цените веќе тргнале нагоре кај толку многу основни производи, државата повеќе не е во фаза на набљудување. Таа е во фаза на избор: или ќе интервенира навреме, или ќе објаснува зошто доцнела.

И токму затоа тезата останува иста: цените не експлодираа со една спектакуларна одлука, туку тивко, за само една недела, во сите оние производи без кои не се преживува месецот.

Официјалниот одговор на Министерството е важен затоа што покажува дека Владата е свесна за ризикот, дека веќе го гледа проблемот и дека се подготвува за можни мерки.

Но истиот тој одговор ја открива и слабата точка на власта: додека државата сè уште вели дека нема значителен поширок раст, реалноста во маркетите веќе ја оттурна таа теза.

А кога власта доцни зад полицата, граѓанинот секогаш плаќа прв.