Астрономски спектакли над небото во Македонија во 2026

2026 ќе биде година во која небото над Македонија ќе „работи“ со полн капацитет: два настани со затемнувања видливи од земјава, најмалку неколку силни метеорски дождови со одлични услови, три супермесечини (вклучително и на Бадник), плус една „сина“ Месечина во мај. Клучот, како и секогаш, ќе биде чист хоризонт, што помалку светлосно загадување и малку трпение за очите да се навикнат на темнината.

Најголемото астрономско „двојно“ ќе се случи во август. Во среда, на 12 август 2026, од Скопје (и практично од цела Македонија со мали разлики во минутите) ќе се види делумно затемнување на Сонцето, но со мала покриеност: почеток во 19:29, максимум во 19:36 (магнитуда 0.121), крај во 19:39 по локално време. Бидејќи Сонцето ќе биде ниско, секој облак или рид може да го „исече“ погледот, а безбедносното правило е апсолутно: не се гледа директно во Сонцето без соодветна заштита.

Само 16 дена подоцна, во петок, на 28 август 2026, следи делумно затемнување на Месечината – но со една важна финеса: најинтересниот дел ќе се случува пред изгрејсонце и многу ниско над хоризонтот. Во Скопје пенумбралната фаза почнува во 03:23, делумната фаза во 04:33, а „максимумот“ за локацијата е во 05:56, при што Месечината ќе биде буквално на работ од западно-југозападниот хоризонт (околу 0.2° височина) и ќе заоѓа околу 05:59. Тоа значи: најдобро се гледа од отворено место со чист поглед кон запад-југозапад или од повисока точка, бидејќи во градовите ќе пречи и релјефот и светлата.

Метеорските дождови ќе ја распоредат драмата низ целата година, со јасни „победници“ по услови. Квадрантидите (2–3 јануари) ќе бидат класичен силен дожд, но со лоша видливост поради полна Месечина. Лиридите (21–22 април) се првата пролетна шанса за убави огнени траги, со релативно умерена месечина, што ги прави солиден избор за ноќно бегство од градските светла. Ета-Акваридите (5–6 мај) се интересни поради брзите метеори, но 2026 ќе ги „јаде“ силната месечина, па очекувањата треба да се наместат реално.

Персеидите, пак, се настанот што вреди да се резервира уште сега: пикот е ноќта 12–13 август 2026 и условите се речиси идеални – без месечина (0% осветленост). Симболично, истиот ден кога вечерта имаме мал „залак“ од Сонцето, ноќта нуди најпопуларен дожд на „ѕвезди-паѓачки“ за годината, што ја прави августовската недела најбогата за набљудување.

Есента носи уште два типа спектакл. Орионидите (21–22 октомври) ќе бидат ослабени од висока месечина, но Тауридите (4–5 и 11–12 ноември) традиционално се „бавни“ и богати со огнени топки, а во 2026 имаат поволна, ниска месечина. Леонидите (16–17 ноември) остануваат романтична класика, иако оваа година со половична месечина.

Декември, како да е режиран за крај на годината: Геминидите (13–14 декември) доаѓаат со многу добри услови и релативно мала месечина (21%), а потоа Урсидите (21–22 декември) ќе бидат речиси „измиени“ од силна месечина (94%). Ако треба да се избере само една зимска ноќ за метеори, Геминидите се таа ноќ.

Месечината во 2026 има сопствена приказна, со три супермесечини кои ќе го подигнат интересот и кај луѓе што не следат астрономија. Првата е на 3 јануари (Волчја Месечина), втората на 24 ноември (Боброва Месечина), а третата – и најсимболична – на 24 декември, супермесечина на Бадник (Студена Месечина). Во мај има уште една календарска реткост: две полни Месечини во ист месец – на 1 мај и на 31 мај, при што полната Месечина на 31 мај се смета за „сина“ Месечина во популарната (месечна) смисла.

Кометите се најтешки за „гарантирање“, затоа што нивната светлина знае да изненади и во добра и во лоша насока. Сепак, има две точки што вреди да се следат. Во јануари, периодичната комета 24P/Шомас (Schaumasse) има перихел на 8 јануари 2026 со очекувана магнитуда околу 8, што значи двоглед/мал телескоп и темно небо, најчесто во предзорје.

Втората е потенцијално многу повозбудлива: долготрајната комета C/2025 R3 (PanSTARRS), која според сегашните процени може да биде една од позабележливите комети во 2026. Перихелот е на 20 април 2026, а најблиску до Земјата ќе биде на 27 април; најдобриот прозорец за северната хемисфера се врзува за предзорјето во доцниот април, со мала (но реална) шанса да стане видлива и со голо око во одлични услови – но со голема неизвесност, бидејќи кометите се непредвидливи по дефиниција.