Skip to content
Проектот „Безбеден град“, кој од 1 февруари треба да почне да изрекува казни преку електронски систем за надзор во сообраќајот, доби уште еден фронт пред Уставниот суд. Крилото на Алијанса за Албанците предводено од Арбен Таравари, според медиумски извештаи, поднело иницијатива за оценување на уставноста на измените на Законот за прекршоците – правната основа што ја „вклучува“ казнената фаза на системот.
Нивната главна теза е дека државата се обидува да воведе мерка што директно ги засега сите граѓани, но со селективна примена во само три урбани центри – Скопје, Куманово и Тетово – што, според нив, отвора прашање за еднаквост пред законот и за недискриминаторски пристап. Во јавните реакции што ги пренесоа медиумите, тие укажуваат и на проблем со спроведувањето на Законот за употреба на јазиците, односно дека известувањата и санкциите што ќе произлегуваат од системот не се обезбедуваат рамноправно и на албански јазик. Дополнително, реагираат и за висината на глобите и прагот на толеранција, оценувајќи дека мерките за безбедност може да се претворат во непропорционален финансиски притисок.
Оспорувањето доаѓа во момент кога законските измени веќе поминаа во Собранието. На 23 јануари, Собрание на Република Северна Македонија ги усвои измените и дополнувањата на Законот за прекршоците по скратена постапка, со 81 глас „за“ и 19 „против“, со двотретинско мнозинство. Со тоа се отвори пат казните да стартуваат од 1 февруари, по период во кој системот функционираше тестно – со опомени, без парични санкции. Во јавноста веќе се наметна впечатокот дека државата брза со стартот, додека клучни дилеми – од инфраструктурна подготвеност до правна заштита – се уште се предмет на политички и институционални расправи.
Уставниот суд, во меѓувреме, веќе оформи два предмети по претходно поднесени иницијативи против истите законски измени. Едната иницијатива е поднесена од пратеници на Алијанса за Албанците предводени од Зијадин Села, а другата од граѓанин, кој исто така оспорува делови од новите одредби. Новата иницијатива од таборот на Таравари ја проширува политичката и правната рамка на спорот, но и дополнително ја подвлекува внатрешната поделба во партијата – со тоа што и двете крила, од различни агли, ја ставаат под знак прашање истата законска конструкција.
Покрај прашањето за еднаквост и јазични права, дебатата околу „Безбеден град“ сè повеќе се врти и околу личните податоци. Во јавни настапи и извештаи беше посочено дека системот подразбира обработка и чување на податоци поврзани со сопственици на возила, контакт информации за известувања, како и видео-материјали што неизбежно опфаќаат и случајни минувачи. Агенцијата за заштита на личните податоци најави супервизија за усогласеноста на системот со правилата за заштита на лични податоци, што отвора прашање дали казнената фаза стартува додека контролниот механизам уште е во тек.
Владините и полициските аргументи, вообичаено, се сведуваат на целта – намалување на прекршоците и несреќите, со систем што „гледа“ објективно и санкционира автоматски. Но, правната битка што се отвори пред Уставниот суд ја носи дискусијата подлабоко: дали државата гради безбедност со правила што важат еднакво за сите и се спроведуваат транспарентно, или воведува механизам што прво ќе казнува, а потоа ќе ги решава уставните и институционалните „ситни букви“.