Билион долари избришани од технолошките акции: страв дека ВИ ќе замени модели

Во само два дена, берзите и кредитните пазари почувствуваа удар што ретко се гледа дури и во технолошкиот сектор: стотици милијарди долари исчезнаа од вредноста на акции, обврзници и корпоративни кредити на компании низ Силициумската долина, а софтверските акции беа во епицентарот. Толку силно се поместија цените, што кошничка акции следени преку iShares ETF во рок од седум дена изгуби речиси билион долари пазарна вредност.

Овој пат, нервозата не се храни од класичниот страв од „меур“ и прегреани вреднувања, туку од поинакво прашање: дали вештачката интелигенција е веќе доволно зрела за да почне да ги заменува бизнис-моделите на цели категории софтверски компании. Затоа и распродажбата не изгледа како краток излив на паника, туку како прво поголемо репозиционирање на портфолијата во нова реалност каде што „моатовите“ на софтверот се стеснуваат.

Искрата што ја запали оваа недела звучеше речиси банално: Anthropic објави нова алатка за правна работа, наменета за задачи како преглед на договори. Во нормални околности, ваков производ би бил уште една точка во бескрајниот список на „нови функции“. Но, пазарот го прочита поинаку, како сигнал дека големите јазични модели преминуваат од „асистенти“ кон директни замени за делови од професионални услуги и корпоративни процеси. Ако денес е правото, утре може да бидат продажбата, маркетингот или финансиските операции – и токму оваа логика создаде домино-ефект во проценките за ризик.

Над стравот се надоврза и втор фактор: дури и компаниите што со месеци се третираа како главни „победници“ од ВИ-бумот почнаа да испраќаат знаци на замор. Alphabet најави повисоки капитални трошоци за ВИ од очекуваното, а Arm Holdings излезе со прогноза за приходи што не ги охрабри инвеститорите. Пазарот доби порака дека трката станува поскапа, а монетизацијата – подолга и понеизвесна.

Паниката не остана ограничена на американските тикери. London Stock Exchange Group и големите ИТ-изведувачи во Азија паднаа заедно со секторот, како да се работи за исто портфолио, а не за различни континенти. Во кредитниот слој, дел од технолошките заеми почнаа да се тргуваат на „проблематични“ нивоа – уште еден индикатор дека ударот не е само берзанска корекција, туку и преиспитување на долговниот ризик кај фирмите што зависат од стабилни претплати и долгорочни договори.

Сепак, иронијата е дека голем дел од стравот засега е хипотетички. Водечките софтверски куќи како ServiceNow и Salesforce не пријавија драматични „одливи“ на клиенти ниту катастрофални резултати. Но пазарот не ја казнува сегашноста – ја дисконтира иднината. А иднината, во ВИ-наративот, е сценарио каде што автоматизацијата ја јаде најпрофитабилната рутина: документи, пребарувања, анализа, извештаи, код, и сè што досега се наплаќаше како „премиум услуга“.

И уште една бројка ја открива димензијата на проблемот: Microsoft соопшти дека има околу 15 милиони корисници што плаќаат за Copilot – бројка што звучи големо, но во споредба со „стотици милиони“ корисници во екосистемот, покажува колку е долг патот од фасцинација до стабилна, масовна наплата. Во таков контекст, инвеститорите почнуваат да се прашуваат дали токму софтверските фирми ќе бидат „првите што ќе ја платат сметката“, затоа што ВИ најлесно им ја напаѓа токму основната вредност што ја продаваат.

Расплетот веројатно нема да биде едноставен – ниту како колапс, ниту како лесно враќање на старото. Повеќе личи на период во кој ќе се менуваат хиерархиите: кои компании ќе останат платформи, кои ќе станат „компоненти“, а кои ќе исчезнат како некогашните софтверски категории што ги изеде интернетот. И токму затоа оваа распродажба се чита како прв поголем сигнал дека ВИ-револуцијата влегува во фаза кога веќе не создава само ентузијазам, туку и директни губитници.