Биометриските проверки на влезот во Хрватска од 10 април се применуваат 24/7

Новите правила и дигиталните проверки веќе предизвикуваат гуижви на границите а со тоа и незадоволство, особено кај професионалните возачи и камионџии од БиХ и Србија, кои во понеделник најавија протести и блокади на патиштата до границите на ЕУ. Заедно со EES, граѓаните на БиХ наскоро ќе очекуваат уште една новина – ETIAS, електронска дозвола за патување што ќе биде задолжителна за оние на кои не им е потребна шенген виза. Иако 2026 година се споменува како привремен рок, веќе е јасно дека патувањата во ЕУ во иднина ќе бараат повеќе подготовка, повеќе време – и дополнителни трошоци.

Помошник-началник на Службата за соседни земји на Министерството за внатрешни работи на Република Хрватска, Денис Кукец, во интервју за Нови Дан, истакнува дека системот EES ќе биде целосно имплементиран од 10 април, што значи дека ќе биде функционален на граничните премини на надворешните граници на ЕУ 24/7.

„Досега имавме фазна примена по часови во рамките на одредена смена, односно во рок од еден ден. Од 10 април, системот ќе биде во целосна примена во смисла дека ќе се користи цел ден, без прекин. Ова е разликата во споредба со периодите пред тоа“, рече тој.

Дали ќе има поголеми гужви?

Она што ги загрижува сите граѓани од регионт е дали ќе има повеќе гужви и долги чекања на границите. Кукец наведува дека, од своја страна, Република Хрватска направила сè за да се осигури дека воведувањето на овој систем нема да се почувствува драстично во споредба со претходните години. Тој истакнува дека во претходните години имало гужви и редици за време на празниците и летните одмори, и дека истото се очекува и во наредниот период, но не поради системот EES.

„Ги презедовме сите мерки за да го намалиме ова колку што е можно повеќе. Во шпицот беа ангажирани поголем број полицајци. Имавме помош од полицајци кои работеа дополнително и земаа биометриски податоци на лентите пред контролните кабини, така што таму каде што беше можно и каде што претходно се земаа биометриски податоци во возилата, патниците не требаше да излегуваат од возилото. Секако, кога патникот треба да излезе од автомобилот и да се врати, тоа бара одредено време. Сепак, овој систем не беше направен да гледа во овој момент. Направен е со визија за иднината, кога се очекува индустријата да понуди некои дополнителни нови решенија кои би ја препознавале биометријата на патниците на некои различни начини. Во моментов имаме најнова технологија достапна, а ако ги споредите другите земји од Европската Унија, ќе видите дека Хрватска во никој случај не забавува, ако можеме да зборуваме генерално, нагласувам, тие патнички текови во шпицот беа едноставно на слично ниво претходно како што беа оваа година, така што во наредниот период не очекуваме нови големи промени во споредба со претходните години. Ќе продолжиме да се опремуваме со нов број полицајци“, истакна тој.

„Не очекуваме колапс“

Тој вели дека не се очекува колапс на границите од април.

„Нема да има колапс. Протокот на сообраќај ќе се одвива нормално. Повторно нагласувам, имаше гужви и во изминатите години. Оваа година, патниците се посензибилизирани. Тие знаат дека инсталиравме нови системи, а тоа дополнително ги охрабрува да мислат дека системот за влез и излез придонел за ова. До одреден степен, системот се забавил за време на врвните оптоварувања. Сепак, ова се врвни оптоварувања. При нормален проток на сообраќај, системот за влез не го забавува само значењето на граничната контрола, така што во следните периоди кога има врвни оптоварувања не очекуваме никакви гранични премини. Мора да земеме предвид дека имаме некои тесни грла од страната на Сава. Имаме, на пример, десет или повеќе ленти од хрватската страна. И тоа е тесно грло кое го забавува и сообраќајот од другите страни, без разлика колку се големи за вашиот премин. Во секој случај, патниците ќе бидат пренасочени кон други гранични премини, и апелирам до патниците од Босна и Херцеговина, но и од други трети земји, да ги следат нашите информации за Хрватскиот автоклуб, да видат каде има гужви и да ги пренасочуваат кон други премини“, апелираше Кукец.

„Пораките на превозникот треба да бидат насочени кон Брисел“

Тој исто така рече дека биле информирани за можни протести од превозници од БиХ и Србија, но и дека Република Хрватска не само што ја штити границата на Република Хрватска, туку и целата Европска Унија.

Пораките на превозниците треба да бидат насочени кон Брисел, кон седиштето, бидејќи ние само ги спроведуваме прописите што беа донесени на централно ниво, на ниво на Европската Унија“, додаде тој.

Според него, полицијата на Република Хрватска има добра соработка со своите колеги од БиХ и Србија и царината, и дека се свесни за положбата на превозниците и нивните проблеми во ЕУ.

„Морам да нагласам тука дека Република Хрватска направи апсолутно сè во изминатите години за да ги стави возачите на камиони под исклучоци, како што се екипажите на бродови, бродови итн. Го вклучивме тоа во нашиот правилник, што е поврзано со третманот на граѓаните на трети земји, но поради правилата на ЕУ, моравме да го вратиме за да биде во согласност со регулативата на ЕУ. Затоа, не можеме да дејствуваме надвор од она што е пропишано со правилата, законот и да вклучиме во нашите закони нешто што не е пропишано таму. Неодамна повторно апелиравме до Брисел да најде решение во оваа смисла, но Европската комисија не го прифати. Затоа, мора да дејствуваме како што е пропишано со регулативата, а тоа е регулативата за влез-излез и законско почитување на границите. Сега постојат ситуации кога возачите на камиони треба подобро да го планираат своето патување, бидејќи според нашите информации, за нив е проблематично што 90 дена ќе поминат во рок од 180 дена. Таму, со планирање на возачите во периодите кога ќе патуваат и со ангажирање на поголем број возачи, услугата може да се организира на таков начин што нема да се надмине ограничувањето“, објасни тој.

Имплементација на ETIAS до крајот на 2026 година

Системот EITAS исто така треба да почне да се спроведува до крајот на оваа година. Кукец нагласува дека нема визен режим.

„Ова не е навистина ново на светско ниво – со системот ETIAS, патниците ќе мора да се регистрираат онлајн преку компјутер, а потоа да добијат потврда дека добиле овластување за патување. Плаќањето е 20 евра, при што овластувањето ќе важи 3 години. По 120 дена, патникот ќе биде предупреден дека овластувањето за патување ќе истече по 120 дена. На граничната контрола се проверува дали лицето имало дозвола за патување и ако лицето немало дозвола за патување, во тој случај тоа би значело одбивање за влез во ЕУ или Република Хрватска, без оглед на тоа дали лицето ги исполнува сите други критериуми. Затоа ќе биде многу важно лицето да се регистрира преку тој систем“, нагласи тој.

Европската унија најавува и воведување на таканаречениот дигитален пасош. Што значи тоа конкретно и дали ќе можеме да патуваме исклучиво со мобилен телефон во иднина?