Skip to content
Астрономите со вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ идентификуваа исклучително рана експлозија на масивна ѕвезда – супернова од тип II, која се случила кога универзумот бил стар приближно една милијарда години. Настанот е означен како SN Eos, по титанкaта-божица на зората во грчката митологија, а важноста е двојна: станува збор за една од најраните досега набљудувани супернови и, според авторите, за најдалечната спектроскопски потврдена супернова досега.
Снимките што ја „фатија“ експлозијата се направени на 1 септември и 8 октомври 2025 година со инструментот NIRCam, во поле каде доминира јатото галаксии MACS 1931.8-2635. Вообичаено, ваков настан на толкава оддалеченост би бил премногу слаб за директно да се издвојува од светлината на својата матична галаксија. Клучниот „трик“ овојпат е гравитациското леќирање: огромната маса на јатото ја искривува светлината од заднинскиот објект, ја засилува и може да создаде повеќе слики од истиот извор. Токму така SN Eos се појавува како двојна, силно зголемена појава во набљудувањата.
Во спектарот на SN Eos доминира водород, што ја сместува во класата на супернови од тип II. Анализите сугерираат дека конкретно се работи за тип II-P (plateau) – варијанта кај која светлината останува релативно „рамна“ извесен период пред да почне постепено да опаѓа. За тимот, тоа е важен сигнал дека може да се спореди „смртта“ на масивни ѕвезди од раниот универзум со подобро познатите примери од блиската космичка околина.
Дополнителна тежина носи и проценката за средината во која се формирала ѕвездата-прогенитор: во материјал сиромашен со „метали“ – елементи потешки од хелиум – со удел под околу една десетина од сончевата застапеност. Во раниот универзум тоа е очекувано, но ретко е директно поддржано со ваков објект; токму ваквите настани им даваат на научниците редок прозорец во тоа како првите генерации ѕвезди ја „полниле“ вселената со потешки елементи и како се менувале младите галаксии по ерата на рејонизацијата.
Истражувањето е објавено како препринт на arXiv на 7 јануари 2026 година и сè уште не е рецензирано, што значи дека дел од деталите ќе продолжат да се тестираат со нови набљудувања и независни анализи. Во меѓувреме, SN Eos се вклопува во трендот што „Веб“ го наметна во астрономијата: најважните откритија сè почесто доаѓаат преку комбинација од екстремна чувствителност и природни космички „лупи“ што ја засилуваат светлината од најоддалечените објекти.