Skip to content
Европската комисија повторно ги повика српските власти брзо, транспарентно и веродостојно да ги истражат наводите дека за време на антивладиниот протест во Белград на 15 март 2025 година било употребено звучно оружје врз демонстрантите. Од Брисел порачуваат дека очекуваат јасни одговори за тоа што се случило и нагласуваат дека државата има обврска да ја заштити безбедноста на учесниците на јавни собири.
Темата повторно се врати во европскиот фокус по медиумски извештаи дека српските разузнавачки структури, во соработка со руската ФСБ, наводно тестирале звучни уреди на кучиња како дел од „истрага“ за тврдењата на учесниците на протестот. Белград официјално негира дека на протестот било употребено звучно оружје, а претседателот Александар Вучиќ во 2025 година ја презентираше содржината на извештај што му бил доставен од руска страна, тврдејќи дека уреди не биле користени. Руските институции во јавноста не дадоа независна потврда за наодите.
Случајот се врзува за момент од протестот кога, за време на оддавање почит на жртвите од трагедијата во Нови Сад, дел од демонстрантите одеднаш се разбегале во паника, опишувајќи „силни и необични звуци и вибрации“. Во деновите потоа следеле сведоштва за здравствени проблеми кај дел од присутните – од вртоглавица и гадење, до покачен притисок и проблеми со слухот – но и понатаму нема официјално разјаснување што точно го предизвикало инцидентот.
Властите во Србија прво негираа дека воопшто располагаат со таков тип опрема, но подоцна признаа дека полицијата има акустични уреди, тврдејќи дека никогаш не биле употребени за растерување демонстрации. Дел од извештаите посочуваат дека станува збор за LRAD-системи набавени претходно, чија употреба за контрола на толпа е спорна и чувствителна и во правна и во здравствена смисла.
Паралелно, случајот доби и меѓународна правна димензија. Европскиот суд за човекови права во април 2025 година изрече привремена мерка со која побара од Србија да спречи каква било идна употреба на звучни уреди за контрола на толпа, потенцирајќи дека тоа не значи дека Судот утврдил дали вакво оружје било употребено на 15 март, туку дека постои ризик од сериозна штета врз голем број луѓе. И Советот на Европа, преку својот Комесар за човекови права, јавно укажа дека наводите мора темелно да се испитаат и дека демонстрантите мора да бидат заштитени.
Во ваков расплет, европската порака е двојна: прво, дека Брисел не прифаќа „затворање на случајот“ со политички деманти и непроверливи извештаи, и второ, дека секоја институционална врска со Русија во безбедносна сфера, во контекст на европските стандарди и актуелната геополитика, дополнително ја зголемува чувствителноста и сомнежите. За Србија, тоа е уште еден тест дали истрагата ќе биде домашна процедура за јавноста – или уште една точка на судир со европските институции.