Британија оди контра Трамп во неговиот обид да го присвои Гренланд

Лондон јавно застана зад Копенхаген во спорот што повторно го отвори Доналд Трамп со изјавите дека САД „им треба“ Гренланд. Британскиот премиер Кир Стармер на 5 јануари 2026 порача дека иднината на островот треба да ја определуваат само Гренланд и Кралството Данска, позиција со која директно ја поддржа данската премиерка Мете Фредериксен во нејзиниот повик Вашингтон да престане со заканите и реториката за преземање.

Случајот ескалираше откако Трамп, во интервју објавено од „Атлантик“, повторно ја извади од фиока тезата дека Гренланд му е неопходен „за одбрана“. Фредериксен возврати дека таквите тези „немаат смисла“, дека САД „немаат право“ да анектираат ниту една од земјите во рамките на данското кралство и дека заканите кон „историски близок сојузник“ мора да престанат.

Поддршката од Лондон дојде во чувствителен момент за европските сојузници, затоа што во истиот информативен циклус се врза и американската операција во Венецуела, која, според Копенхаген, ја засили нервозата околу тоа колку буквално треба да се сфатат најавите за „силни потези“ надвор од американските граници. Во тој контекст, Стармер се обиде да оди по тенка линија: да ја зачува дипломатската комуникација со Вашингтон, но и да ја стави рамката дека мерката за вакви потези мора да биде меѓународното право.

Од гренландска страна, реакцијата беше уште поостра поради начинот на кој темата беше врзана со Венецуела. Премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, оцени дека паралелата е „погрешна и непочитувачка“, додавајќи дека разговор за Гренланд може да има само во рамки на дипломатија и почит кон суверенитетот и автономијата на островот.

Во суштина, спорот околу Гренланд е судир меѓу геополитичката амбиција и постојниот поредок. Од една страна е американскиот аргумент за стратешката позиција на островот во Арктикот, растечкото значење на северните поморски рути и безбедносната инфраструктура што веќе постои таму. Од друга страна се данскиот суверенитет и гренландската автономија, гарантирани со статус кој му остава на Гренланд право на самостојно одлучување за иднината, вклучително и можност за независност според договорната рамка од 2009 година.

Покрај безбедноста, во фокусот се и ресурсите. Европски и американски анализи сè почесто ја лоцираат привлечноста на Гренланд во минералното богатство и во желбата на Западот да ја намали зависноста од кинеските синџири за критични суровини. Во таа слика се вклопи и потегот Трамп да именува специјален пратеник за Гренланд, што во Данска и на островот беше протолкувано како сигнал дека темата не е само медиумска провокација, туку структурна политика.

Копенхаген веќе соопшти дека ова не е прашање што може да се третира како преговарачка понуда „за купопродажба“, туку како црвена линија за сојузничките односи. Лондон, со денешната изјава на Стармер, практично ја затвори дилемата каде ќе застане Британија меѓу два блиски партнери: Данска како европски и НАТО-сојузник, и САД како клучен безбедносен столб.

Во позадина, останува уште една поука што Европа ја чита меѓу редови: дека Арктикот, со топењето на мразот, новите рути и ресурсите, повеќе не е далечна географија, туку фронт на интереси. А кога интересите почнуваат да се изговараат како „потреба“, секоја изјава станува тест за тоа колку е стабилен системот што ја држи картата на светот на место.