Чии беа коњите што завршија под нож во ЗОО Скопје?

Случајот со закланите коњи во скопската Зоолошка градина повторно ја отвори приказната што со години стои без целосен институционален одговор. Наместо јавноста конечно да добие јасна слика кој дозволил одземени животни да завршат како месо, повторно во фокусот е молкот на институциите и старото прашање: како е можно животни ставени под државна грижа да останат без јасен правен статус, без заштита и без одговорност за нивната смрт.

Здружението „Анима Мунди“ во пресрет на новото судско рочиште за случајот од јули 2022 година соопшти дека испратило барања за слободен пристап до информации до ЗОО Скопје и до Државното правобранителство, но дека не добило одговори на клучните прашања. Меѓу нив е и најважното: чија сопственост биле коњите што претходно биле одземени од сторители на кривични дела, а потоа завршиле заклани во државна установа.

Токму тука е суштината на скандалот. Ако државата одзема животни, ги презема под своја грижа, а потоа не може или не сака да каже кој е нивниот правен сопственик и кој е оштетен кога тие ќе бидат убиени, тогаш не станува збор само за брутален чин, туку и за опасна правна дупка. Во таков систем, животното излегува дека е ничие, а кога е ничие, како да нема ниту одговорен, ниту оштетен, ниту вистинска штета. Токму на тоа предупредуваат активистите, кои случајот го гледаат како тест дали државата воопшто признава дека и животните под институционална грижа имаат заштита што не смее да биде релативизирана.

Дополнителен проблем е правната квалификација на случајот. Според реакцијата на „Анима Мунди“, наместо ова да се третира како мачење и малтретирање на животни, случајот е сведен на обвинение за несовесно работење во службата. Со тоа, тежиштето се префрла од суровоста врз живи суштества кон службен пропуст, што за јавноста и за активистите изгледа како обид бруталноста да се спакува во поблага институционална формула.

Овој случај не е нов. Уште во јули 2022 година полицијата соопшти дека во Зоолошката градина биле затекнати лица како колат коњи и мазги, по што беа поднесени кривични пријави против директорот и уште пет лица. Во тогашните извештаи се наведуваше дека за два дена биле убиени повеќе од 10 коњи и мазги, наводно за исхрана на месојадните животни. Скандалот тогаш предизвика политички и јавен потрес, но и покрај тоа, години подоцна суштинските прашања и натаму остануваат отворени.

Токму затоа сегашното рочиште не е само продолжение на една стара постапка, туку проверка дали системот ќе повлече јасна линија. Ако и по четири години институциите не можат прецизно да кажат кој бил должен да ги штити тие животни, кој одлучувал за нивната судбина и кој ќе одговара за нивното убивање, тогаш проблемот е многу поголем од една зоолошка. Тогаш станува збор за држава што знае да одзема, но не знае да заштити.

Во ваков контекст, јавноста не бара само пресуда, туку и објаснување. Затоа што случајот со закланите коњи во ЗОО Скопје одамна престана да биде само прашање за односот кон животните. Тој стана мерка за тоа колку институциите се подготвени да преземат одговорност кога под нивна грижа ќе се случи нешто што не смее да се случи. А молкот, колку и да трае, не може да биде замена за правда.