Цените на нафтата растат, што значи тоа за Македонија

Цените на нафтата повторно се качија на светските пазари, откако трговците почнаа да ја вградуваат геополитичката неизвесност околу Венецуела и американските планови за идното снабдување. На лондонскиот пазар барелот се движеше околу 61 долар, а на американскиот пазар околу 57 долари, во ден кога фокусот се префрли од „дали ќе има доволно нафта“ на „кој ќе ја контролира и каде ќе заврши“.

Импулсот дојде од комбинација на настани: Вашингтон најави дека сака да „управува“ со продажбата на венецуелската нафта и паралелно да ги врати американските енергетски компании во земјата, додека на пазарот кружат сценарија за договори што би пренасочиле дел од венецуелските барели кон САД и би ја смениле мапата на испораки. Во истата недела се споменуваат и заплени на танкери поврзани со Венецуела, што за трговците е аларм дека, и кога има нафта, логистиката и политиката можат да ја направат „поретко достапна“.

Во вакви ситуации цената не реагира само на реалната понуда, туку и на ризикот дека правилата ќе се сменат преку ноќ. Падот на американските залихи за 3,8 милиони барели дополнително го турна пазарот нагоре, бидејќи им даде аргумент на купувачите дека краткорочното затегнување е можно и без голем прекин во испораките.

За Македонија, ваквите движења обично не остануваат „вест од странство“. Малопродажните цени на горивата кај нас се формираат врз основа на референтни берзански цени и курсот денар–долар, па кога светската цена и/или доларот се качуваат, притисокот брзо се прелева во домашната пресметка. РКЕ во своите соопштенија експлицитно ги наведува токму овие два фактори како клучни елементи во формирањето на цените.

Проблемот не е само „колку ќе чини да се наполни резервоар“, туку како горивото тивко ја подига цената на речиси сè што се движи. Дизелот е директен трошок за транспорт и логистика, а преку транспортот влегува во цената на храната, градежните материјали, услугите и сезонските производи. Во економија со висока увозна зависност, ова е чувствителна точка: официјалните податоци покажуваат висока енергетска увозна зависност и значајни нето увози на нафтa.

Од аспект на „безбедност на снабдување“, Македонија има и втор слој ранливост: според извештај на Енергетската заедница, пополнетоста на задолжителните резерви (јуни 2025) изнесувала околу 51,4 денови од просечните дневни нето увози, додека целта во ЕУ-рамката е 90 дена. Тоа не значи дека утре ќе нема гориво, но значи дека долгиот геополитички притисок се плаќа поскапо во земји со помал „амортизер“ во резерви и ограничени алтернативи.

Ако светските цени останат во растечки канал и ако доларот се зацврсти, домашните корекции на пумпите стануваат поверојатни. Ако, пак, американските планови доведат до поголем прилив на венецуелска нафта на пазарот и до пренасочување на барелите, можно е и спротивно сценарио – ценовна релаксација, но со висока дневна волатилност, бидејќи политичките одлуки ќе ја диктираат брзината на „враќање“ на барелите.