Skip to content
Одлуката на ССМ да поднесе иницијатива за намалување на платите на пратениците и на избраните и именуваните лица ја погодува власта таму каде што најмалку сака да слуша за „реалност“ – во сопствениот џеб. Во иницијативата, синдикатот бара две работи што на хартија изгледаат едноставно, а политички се експлозивни: основицата за пресметка на функционерските плати да стане минималната плата, наместо просечната, и сите коефициенти да се намалат за 40 проценти.
Формулацијата не е случајна. ССМ директно ја користи логиката со која власта и работодавачките структури со месеци ја затвораат дебатата за животниот стандард: дека минималната плата е „доволна“ за елементарни потреби. Ако е доволна за работникот што полни рафтови, вози автобус или работи на шалтер, тогаш – вели синдикатот – нема зошто да не биде доволна и како стартна основа за пратеник, директор или министер. Во образложението се додава и уште поостра забелешка: владата била потписник на Општиот колективен договор за јавниот сектор од 2023 година, кој ја врзуваше изградбата на платите со просечната плата, но потоа не го почитувала договорот и, според ССМ, дури бара и укинување на тоа право.
Токму тука се гледа разликата меѓу мегаломанската политичка реторика и државата како работодавач. Премиерот Христијан Мицкоски јавно повторува дека за минималната плата „мора да се постапува согласно законот“, дека ќе има усогласување и дека Владата ќе поддржи договор меѓу работници и работодавачи; во ист здив наведува и дека понудиле 40% зголемување за административните работници, кое ССМ го одбило. Но законитоста е најудобна кога е алиби: „законот“ се користи како тврда рамка за најниската плата, а како еластична зона кога треба да се зачуваат привилегиите на врвот.
Реалноста на теренот, во меѓувреме, е сурова и мерлива. Според синдикалните пресметки пренесени од ТВ Телма, минималната синдикална потрошувачка кошничка за јануари 2026 изнесува 66.413 денари – бројка што ја открива клучната измама на владеачките очекувања: дека „минималецот“ е некаква нормална основа за живот, а не административна линија под која не смее да се падне. Кога кошничката е двојно повисока од минималната плата, повикот да „се верува во формулите“ станува политичка циничност, не економски аргумент.
Иницијативата на ССМ дополнително потсетува на едно искуство што јавноста веќе го има: како формули и судски одлуки можат да произведат „скок“ на функционерски примања во момент кога граѓаните ги бројат денарите за сметки. Во март 2023 година Уставен суд на Република Северна Македонија укина две одредби од законските измени што претходно воведувале фиксирана основица за пресметка на платите на избраните и именуваните лица. По таа одлука, според медиумските пресметки, се отвори можност за зголемувања и до 78 проценти – наратив што тогаш ја разбуди јавната лутина и ја зацементира перцепцијата дека „системот знае да се грижи за себе“.
Во ваков контекст, потегот на ССМ не е само синдикален притисок, туку и тест за искреноста на власта предводена од ВМРО-ДПМНЕ. Ако државата навистина верува во својата теза дека минималната плата ги задоволува „елементарните потреби“, тогаш најчистото политичко сведоштво би било да ја прифати истата таа основица и за себе. Ако, пак, почнат објаснувања дека „не може така“, дека „ќе се наруши системот“, дека „има уставни и институционални причини“, тогаш јавноста добива уште една потврда дека во Македонија постојат две економии: една за тие што работат и една за тие што владеат.
Правно, патот е јасен, а политичкиот ризик уште појасен. Иницијативата оди до овластените предлагачи и потоа мора да помине низ парламентарна процедура – што значи дека мнозинството ќе мора јавно да се изјасни дали е за „еднаков третман“ или за статус кво. Во исто време, секое решение ќе мора да се движи низ минско поле: судските и обвинителските плати, независните тела и агенции, па и логиката на јавниот сектор, каде што една промена на врвот често се продава како „реформа“, а потоа се компензира со нови надоместоци и додатоци во тишина.
Затоа оваа иницијатива не е прашање дали ќе се намали една ставка на платен список, туку дали ќе се промени моделот на владеење што со години произведува мегаломански очекувања за „правда“, а прво ја брани сопствената комоција. Дали минималецот навистина е „доволен“ – или е доволен само кога треба да остане туѓа плата?