Дали Трамп има резервен план за спроведување на царините?

Резервен план е токму пораката што Доналд Трамп ја испрати од Белата куќа на 20 февруари 2026 година, неколку часа откако Врховниот суд на САД со одлука 6-3 пресече дека неговите широки „реципрочни“ царини, воведени под закон за вонредни овластувања, се незаконски: Трамп ја нарече пресудата „срамотна“ и најави дека ќе ги задржи царините како инструмент преку други правни механизми.

Суштината на судската одлука е дека International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) не му дава на претседателот јасно овластување да воведува царини како „данок“ врз увозот без експлицитна согласност од Конгресот. Во образложението, мнозинството судии нагласија дека Уставот ја врзува царинската и даночната моќ за законодавната власт, а не за извршната, што директно го удира „костурот“ на тарифната политика што Трамп ја градел како глобална рачка за притисок врз трговските партнери.

Од каде тогаш доаѓа „резервниот план“? Според пренесувањата од состанок со гувернери во Белата куќа, Трамп им кажал дека има „backup“ за да ги одржи царините во игра, а CNN, наведува дека дел од неговите функционери однапред го подготвувале за ваков исход со аргумент дека постојат и други начини царините да се спроведат.

Најконкретниот чекор, според најновиот апдејт од меѓународните агенции, е потписот за привремена глобална царина од 10% во траење од 150 дена, воведена преку Section 122 од Trade Act of 1974. Овој механизам, по закон, дозволува до 15% давачки на „сите земји“ до 150 дена во случај на „големи и сериозни“ проблеми со платниот биланс и не бара долги истражни постапки како некои други трговски алатки. Тоа е, практично, брз мост: доволно брз за политичка демонстрација дека царините „се враќаат“, но и доволно ограничен по траење за да не биде трајна замена за поништените мерки.

Паралелно, Трамп најави и отворање постапки под Section 301 за „нефер трговски практики“, што е класичен пат за таргетирани, а не нужно универзални царини. Проблемот е во темпото: ваквите истраги вообичаено траат со месеци, што значи дека „резервниот план“ може да биде комбинација од краткорочна глобална стапка и подолгорочни, селективни удари по земји или сектори.

Во заднина останува уште една експлозивна точка: рефундациите. Судот не даде јасна мапа како, дали и кога би се враќале веќе наплатените царини, а процените и официјалните податоци што се цитираат во медиумите зборуваат за износи од над 130 милијарди долари собрани до крајот на 2025, со дополнителни процени дека сумата може да биде и значително повисока ако се пресмета целиот период на наплата. Тоа ја прави правната и финансиската „опашка“ долга, па дури и ако администрацијата ги замени царините со нови, старите можат да продолжат да создаваат судски спорови со години.

Одговорот на прашањето, според досегашните јавни чекори, е дека Трамп навистина има резервен план, но тој план изгледа повеќе како серија правни обиколници отколку како една стабилна замена: кратка глобална царина под Section 122, плус подолги истраги и потенцијални таргетирани мерки под други трговски овластувања. По пораките од Белата куќа, суштинската цел е иста, методот се менува: да се задржи тарифниот притисок, но со „поправена“ законска основа по ударот од Врховниот суд.