Skip to content
Државната секретарка во Министерството за надворешни работи и надворешна трговија, Елена Кузмановска, на јавен настан изјави дека државата „во целост ги почитува правилата на меѓународното право што важат за воените конфликти“ и „правото на секој да се одбрани“. Но, кога беше прашана дали тој принцип важи и за Иран, одговори дека министерството „во принцип ги поддржува сите правила што важат во меѓународното право, меѓутоа и правото на водење војни, кои, сепак, сѐ уште постојат како меѓународни практики“.
Токму во таа формулација се отвори најголемиот проблем на изјавата. Повелбата на Обединетите нации, на која самото Министерство често се повикува кога зборува за меѓународен поредок, не признава општо „право на водење војни“. Основното правило во член 2(4) е дека државите мора да се воздржат од закана или употреба на сила против територијалниот интегритет или политичката независност на друга држава, додека член 51 дозволува само тесно дефинирана индивидуална или колективна самоодбрана „ако се случи вооружен напад“, и тоа сѐ додека Советот за безбедност не преземе мерки.
Тоа значи дека во истиот настап Кузмановска ги спои две различни и правно нееднакви категории: правото на самоодбрана, кое е исклучок строго врзан за услови од Повелбата, и „правото на водење војни“, кое како општа дозвола не постои во современото меѓународно право. Во практична смисла, државите навистина водат војни, но меѓународното право не ги третира тие војни како слободно право, туку како употреба на сила што е по правило забранета, освен во тесно утврдени исклучоци.
Проблематичен е и политичкиот дел од одговорот. Во првата изјава Кузмановска зборува за почитување на меѓународното право и правото на самоодбрана без да именува држава. Во втората, кога е директно прашана дали тој принцип важи и за Иран, таа не дава јасен правен одговор за конкретниот случај, туку се повлекува на општа формулација и притоа внесува нов поим — „право на водење војни“ — кој не е дел од јазикот на Повелбата. Така, наместо да ја расчисти позицијата на државата, изјавата отвора дополнителна нејаснотија околу тоа на што точно се повикува Министерството кога зборува за самоодбрана.
Ова е особено чувствително затоа што Северна Македонија, како кандидат за членство во ЕУ и држава што во надворешната политика инсистира на усогласување со меѓународниот поредок, формално се потпира токму на правила што ја ограничуваат, а не ја легитимираат, употребата на сила. Кога висок функционер од МНР во ист здив зборува за меѓународно право, самоодбрана и „право на водење војни“, тогаш проблемот не е само во несмасна реченица, туку и во тоа што јавноста добива порака што не се совпаѓа со основниот правен речник на Обединетите нации.