Двојно поскапи билети за институции што ги плаќаат граѓаните

Во последните месеци, граѓаните сè почесто реагираат на значителното зголемување на цените на билетите во клучните културни институции во Скопје – Драмскиот театар, Македонската филхармонија и Националната опера и балет. Станува збор за установи кои целосно се финансираат од државниот буџет, а чие постоење, по дефиниција, треба да служи на јавниот интерес и културната достапност.

Наместо тоа, новите ценовници отворија сериозна дебата: дали културата во Македонија полека се претвора во луксуз достапен само за мал круг граѓани?

Двојно поскапи билети за институции што ги плаќаат граѓаните

Цените во Националната опера и балет денес достигнуваат од 800 до 1.200 денари, а за одделни настани и до 2.000 денари. Само пред неколку години, истите тие билети чинеа 300 до 500 денари.

Слична е состојбата и во Драмскиот театар, каде што билетите од 300 денари постепено се искачија на 500, а денес достигнуваат и до 1.000 денари. Во Филхармонијата, пак, за одредени концерти цените надминуваат 1.300 денари.

Ова значи дека четиричлено семејство, доколку сака да посети една театарска претстава или концерт, треба да издвои сума што достигнува и до една шестина од минималната месечна плата. За многу граѓани, тоа е реалност што културата ја става надвор од нивниот домет.

Јавни институции, пазарна логика

Иако од институциите објаснуваат дека цените се зголемени поради гостувања, повисоки продукциски трошоци и поскапи ангажмани, суштинското прашање останува:
дали институции финансирани од државниот буџет смеат да функционираат како пазарни субјекти?

Платите, режиските трошоци, одржувањето и програмските активности се обезбедени од јавни пари. Со тоа, нивната примарна улога не е остварување профит, туку обезбедување културен пристап за сите граѓани – без разлика на нивната економска моќ.

И покрај воведувањето на т.н. делегиран буџет, кој им дава поголема автономија на институциите, тој не ја менува суштината: средствата и натаму се јавни, а културата останува јавен интерес.

Културата како „последна дупка на свиралото“

Зголемувањето на цените ја отвора и пошироката слика – односот на државата кон културата. Во контекст на недоволни буџетски издвојувања, културниот сектор очигледно се турка кон самоодржливост, без да се создадат реални услови за тоа.

На тој начин, државата практично го префрла товарот врз граѓаните, наместо системски да ја поддржи културата како јавна вредност. Културата станува последна на листата при распределба на средства, а прва кога треба да се „снаоѓа“.

Кој ќе може да си дозволи култура?

Иако постојат попусти за студенти и пензионери, тие не го решаваат суштинскиот проблем. Со актуелните цени, редовното посетување театар, концерт или опера станува недостижно за просечното семејство.

Со тоа, културата ризикува да стане елитистичка активност – привилегија, а не право.

Дали државата навистина сака култура достапна за сите или тивко се помирува со тоа таа да стане луксуз?
Дали јавните културни институции ќе продолжат да се оддалечуваат од граѓаните што ги финансираат?
И дали културата, наместо столб на општеството, ќе остане „задна дупка на свиралото“?

Одговорот на овие прашања нема да го дадат билетарниците, туку политиките. А тие, засега, одат во насока што сè повеќе ја отуѓува културата од јавноста наместо да ѝ ја приближува.