Skip to content
Идејата звучи едноставно, речиси како слоган: една Европа, еден пазар. Но зад слоганот стои проблем што Брисел го признава одамна, а сега го именува директно – Европската унија формално има единствен пазар, а практично често функционира како „пазар на 27“, со правила што се преклопуваат, се судираат и ја прават интеграцијата поскапа одошто треба да биде. Затоа претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја најави стратегијата „One Europe, One Market“ со амбиција до 2027 да се „доврши“ интеграцијата – не како политички гест, туку како економски одговор на трката со САД и Кина.
Во срцето на стратегијата е една реченица што ретко се кажува без дипломатски ракавици: Европа е голема економија, но не е доволно „една“ за да игра како една сила. Според објаснувањата во најавата, главните причини за јазот во конкурентноста се комплицирани регулативи, слаби и фрагментирани капитални пазари, високи енергетски трошоци и внатрешни бариери за трговија – таканаречени нетарифни бариери што не изгледаат како царина, но во пракса се царина преку бирократија.
Планот е структуриран околу пет столба: поедноставни правила, „поунифициран“ пазар, енергија, дигитален раст и трговија. Најавите одат во насока на нови закони за сечење бирократија, „единствен“ корпоративен режим на ниво на ЕУ, посилно поврзување на капиталните пазари, повеќе енергетска инфраструктура и поголеми вложувања во дигитално и технолошко за да се намали зависноста од надворешни добавувачи.
Клучната слабост што Брисел ја признава, а бизнисот ја чувствува секој ден, е финансиската и регулаторната фрагментација. Компанија што сака да работи прекугранично во ЕУ често не се соочува со „еден сет правила“, туку со 27 различни пракси, различни надзори и различни административни барања. Затоа Комисијата веќе турка мерки за интеграција на пазарот на финансиски услуги во рамки на т.н. Savings and Investments Union, со конкретни чекори за отстранување бариери што ги „сецкаат“ капиталните пазари по национални линии.
Ова не е академска расправа: во европските институции кружи аргументот дека во ЕУ има огромни приватни заштеди што не се претвораат во инвестиции дома, туку стојат „паркирани“ или одлеваат кон други пазари. Токму затоа Комисијата во декември 2025 излезе со пакет за подобра интеграција на пазарите, а паралелно се отвори дебата за поголема улога на европските надзорни тела и за олеснување на прекуграничното работење.
Паралелно, политичкиот притисок за „една Европа“ доаѓа и од извештаи што веќе ја дијагностицираа болеста. Извештајот за конкурентност поврзан со Марио Драги ја става тезата дека Европа повеќе не може да се потпира на старите двигатели на растот и дека мора да создаде услови европските фирми да растат и да се скалираат во рамки на единствен пазар, наместо да остануваат „мали по дефиниција“ поради фрагментација. Во истиот дух, Енрико Лета со „Much more than a market“ инсистира дека единствениот пазар мора да се надгради со „петта слобода“ – знаење, истражување и иновации што се движат без бариери, затоа што без тоа Европа не може да фати чекор со технолошките центри надвор од континентот.
Има уште еден сигнал дека темата повеќе не е само „бриселска“. Германија и Франција, според извештаи, побарале од Комисијата поширок пакет за поедноставување на финансиските правила – не како дерегулација по секоја цена, туку како намалување на преклопувања и административни трошоци што ја прават Европа побавна и поскапа за водење бизнис. Тоа е важен момент: кога најголемите економии бараат „чистење“ на системот, тоа обично значи дека притисокот од глобалната конкуренција станал посилен од комфорот на статус кво.
Прашањето што останува е дали 2027 е реален рок или политички мотиватор. Интеграцијата бара усогласување на правила во области каде државите членки љубоморно ги чуваат своите надлежности – од професионални лиценци и услуги, до даночни пракси, па сè до енергетски политики и инфраструктура. А секоја недовршена интеграција има цена што не се мери само во БДП туку и во секојдневни последици: повисоки сметки, поскапи кредити, помал избор на услуги и помалку фирми што можат да се натпреваруваат на континентално ниво.
За граѓаните, „една Европа, еден пазар“ не значи ништо ако не се претвори во мерливи работи: помалку бирократија кога работиш со друга земја, побрзи инвестиции, пониски трошоци за енергија преку подобро поврзана мрежа, и дигитални услуги што функционираат прекугранично без да се распаднат на национални правила. Тоа е логиката на стратегијата – да ја направи Европа економски „една“ таму каде што денес е најмногу расцепкана.