Skip to content
Во Македонија се отвора стара тема со нова технолошка амбалажа: листите на чекање за операции. Министерот Азир Алиу промовираше нов модул за електронска евиденција на елективни хируршки интервенции во јавните здравствени установи, со најава дека на јавен портал ќе биде достапна листа на закажани елективни операции и дека ќе се воведат стандардизирани правила за внесување и ажурирање на податоците.
Самата најава, сепак, индиректно го признава проблемот што пациентите го живеат со години: во дел од болниците закажувањето и редоследот не се третираат како систем, туку како локална практика. Неформални списоци, „тефтери“, телефонски договори и менување термини без јасна трага во евиденција – тоа е просторот каде што транспарентноста исчезнува, а довербата се распаѓа. Во таква средина, пациентот не само што чека – туку не знае ни по кои правила чека, кој го поместил, и дали истиот ред важи за сите.
Клучната политичка тежина на новиот модул е во тоа што ја префрла листата на чекање од приватна територија на одделение или хирург, во домен на јавна отчетност. Ако навистина се објавува листа на закажани елективни интервенции и ако се следи редовно ажурирање, тогаш секое „прескокнување“ добива дигитална трага, а секое доцнење добива бројка. Тоа е точката каде што технологијата може да стане инструмент за контрола – но само ако институциите ја користат како алатка за дисциплина, не како ПР-илустрација.
Законска рамка за планирање и евиденција на елективни интервенции постои со години, но проблемот е во спроведувањето и надзорот. Кога системот останува слеп за реалните оперативни програми, се отвора простор за пракса што ја руши логиката на упатите, редоследот и болничките протоколи. Токму затоа, дел од јавните реакции околу оваа тема не се однесуваат на тоа дали ќе има уште еден „модул“, туку дали конечно ќе има контрола: кој внесува податоци, кој одговара ако не внесува, и какви санкции следат кога списоците се водат надвор од системот.
Покрај транспарентноста, вториот тест ќе биде капацитетот. Ако се објави листа, а нема хируршки тимови, сали и анестезија, тогаш јавноста ќе гледа само дигитализиран застој. Ако, пак, податоците се користат за реално планирање – според оптоварување по клиники, видови интервенции и реални термини – тогаш модулот може да стане основа за рационално распределување ресурси и за откривање на „тесни грла“ што досега се криеле зад тишината на одделенските белешки.
Политичкиот ризик за Министерството е очигледен: јавниот портал (ако е навистина јавен и функционален) ќе произведе видливи споредби меѓу болници, клиники и градови. Ќе се види каде листите се „нормални“, а каде се ненормално долги. Ќе се види каде има редовно ажурирање, а каде има молк. И најважно, ќе се види дали државата е подготвена да оди до крај – со контроли, дисциплински постапки и казни – или ќе остане на промоции и прес-конференции.
Во моментов, најголемото прашање не е дали ќе се отвори нова страница на интернет, туку дали ќе се затвори старата пракса: листата на чекање да биде приватен документ, наместо јавен критериум на правда во здравството.