Skip to content
Данок за печалбарите повторно ја крена прашината, откако илјадници граѓани добија известувања и решенија поврзани со приходи остварени во странство, а уплатени или „видливи“ преку македонскиот финансиски систем. Во фокусот е 2020 година, за која Управата за јавни приходи испратила над 11.000 решенија, а кај 6.600 лица бил утврден данок за плаќање, со вкупна наплата од околу 3 милиони евра.
На прв поглед, дилемата изгледа едноставна: како е можно човек да работи и да плаќа даноци во Германија, Италија или на брод, а потоа да добие даночна обврска и во Македонија. Одговорот што го дава државата се врзува за резидентството. Според законот, резидент е лице со постојано живеалиште или престојувалиште во државата, како и лице што престојува 183 или повеќе дена во 12-месечен период, а резидентот се оданочува за доход остварен и во земјата и во странство. Ако лицето не е резидент, тогаш се оданочува само за доход остварен на територијата на државата.
И тука може да отвориме нова сложена тема. Што ако напите млади граѓани навалат уште повеќе по странски пасоши посебно на оние од бугарија кои ги дели како бонбони. Што ќе правиме тогаш на тема бугарско малцинство. Размислува ли некој во оваа држава стратешки, мултидимензионално и рационално?!
Токму тука, меѓу административната дефиниција и реалниот живот, се отвора фронтот. Голем дел од засегнатите тврдат дека со години имаат даночен статус и животен центар надвор, дека таму им е работата, семејството и обврските, а во Македонија само ги праќаат парите или ги чуваат на сметка. Во јавноста се отвори и прашањето дали системот ги „види“ сите приливи како доход, дури и кога се работи за семејна поддршка, подарок или заем, што во упатствата се наведува како трансфери што не подлежат на оданочување.
Од УЈП, пак, инсистираат дека не станува збор за „нова мерка“ и дека известувањата не се пресуда, туку повик за појаснување и доставување документација. Во изјави што ги пренесуваат медиумите, даночната управа нагласува дека резидентите кои веќе платиле данок во странство нема да бидат двојно оданочени, бидејќи законот и договорите за избегнување двојно оданочување овозможуваат признавање на платениот данок како даночен кредит.
И навистина, законот ја има таа „сигурносна мрежа“: на резидентот му се намалува пресметаниот данок за износот на платениот данок во друга држава, но само до максимумот што би произлегол по македонската стапка.
Во превод, ако во странство сте платиле помалку од домашната стапка, може да испадне „разлика“ за доплата; ако сте платиле повеќе, во принцип нема што да се доплаќа, но мора да се докаже.
Проблемот е што доказите не се секогаш лесни, особено кога државата ги бара пет години наназад. Директорката на УЈП, Елена Петрова, изјави дека ќе се пролонгира рокот за доставување докази за тие што не успеале навреме, и јавно ги повика граѓаните да ги обезбедат документите не само за 2020, туку и за периодот 2021–2025, бидејќи по завршувањето на 2020 ќе следуваат проверки и за другите години.
Во меѓувреме, на теренот се множат човечки приказни што не влегуваат лесно во табели: работници на бродови, луѓе со ангажмани во странски мисии, хонорарци и фриленсери, кои во 2020 примиле приливи од странство, а денес треба да ја реконструираат документацијата од други држави и други системи.
Во Куманово, темата влезе и во јавни протести, со тврдења дека граѓаните се затекнати од решенија и рокови, и со страв дека неплатени обврски ќе повлечат камати и извршување.
Дополнителен удар врз довербата се и контрадикторните, понекогаш конфузни решенија што се појавија во јавноста, со нецелосни податоци и недоречености кои граѓаните ги толкуваат како доказ дека државата прво задолжува, па потоа бара вистината.
Во таква атмосфера, фискалната логика за „еднаквост пред законот“ се судира со чувството на неправда кај луѓето што со години ја држат Македонија „во живот“ со дознаки и инвестиции, а во државата реално не живеат и не ги користат услугите во ист обем.
Суштината на приказната е во едно прашање што државата досега го оставала на маргините: што значи да си даночен резидент во 2026, кога десетици илјади граѓани се трајно надвор, а нивните сметки и адреси се уште административно врзани со Македонија. Ако тој јаз не се затвори со јасни правила, брзи процедури и разумни докази, секој следен циклус на проверки ќе ја враќа истата слика: луѓе што печалат надвор, ги носат парите дома, и на крај добиваат чувство дека „татковината“ најлесно ги наоѓа кога треба да наплати.