Skip to content
Новоотворените „Епштајн фајлови“ повторно ја вратија во фокусот најтешката форма на прашањето: не само кој сè бил дел од мрежата, туку и дали обемот и систематичноста на злоупотребите може да го достигнат прагот на злосторства против човештвото. Група независни експерти назначени од Советот за човекови права на Обединетите нации предупредуваат дека документите содржат вознемирувачки и, според нив, кредибилни индиции за широко распространета и организирана сексуална експлоатација, трговија со луѓе и злоупотреба на жени и девојчиња, со транснационален карактер.
Експертите наведуваат дека дел од дејствијата што се опишуваат во материјалите би можеле да се квалификуваат како сексуално ропство, репродуктивно насилство, тортура, нечовечко и понижувачко постапување, присилно исчезнување и фемицид. Во нивната правна рамка, злосторства против човештвото постојат кога дела како силување, сексуално ропство, присилна проституција, трговија со луѓе, прогон, тортура или убиство се извршуваат како дел од широко распространет или систематски напад врз цивилно население, со свесност за тој напад. Пораката е дека објавените „образци“ можат да го допрат овој праг и затоа не смеат да останат само медиумска сензација, туку предмет на сериозна истрага и гонење, каде и да постои надлежност.
Но, покрај содржината, во фокусот е и начинот на објавување. Експертите остро реагираат на пропусти во процесот на редакција и заштита на жртвите, оценувајќи дека „лоши редактури“ и процедурни грешки довеле до изложување на чувствителни информации и дополнителна ретрауматизација. Тие бараат жртво-центрирани стандарди за објавување и редакција, како и полно разбирање на тоа како една ваква мрежа можела да функционира со години, без институционално пресекување.
Во изјавата се споменува дека објавувањата се одвиваат по закон во САД донесен во ноември 2025 година, а по подоцнежни одложувања, американското Министерство за правда на крајот на јануари 2026 објавило голем пакет материјали што, според ОН, бараат независна, темелна и непристрасна истрага. Експертите бараат и отстранување на правни бариери како рокови за застареност за најтешките дела, нагласувајќи дека „времето да се продолжи понатаму“ не смее да стане алиби за неказнивост.
Паралелно, дел од европските институции и обвинителства веќе отворија или најавија анализи на документите за евентуални кривични дела поврзани со нивни државјани, што го претвора случајот од американска афера во глобален тест за тоа дали системите навистина знаат да се справат со мрежи што работат преку граници и моќ.
Важно е и едно појаснување: ваквите „UN experts“ се независни мандатари (специјални процедури) назначени од Советот за човекови права и нивните ставови не се официјална позиција на ОН, но тежината на оценката – дека материјалите можат да покажат образец што личи на злосторства против човештвото – директно го подигнува прагот на очекуваната одговорност: од оставки и PR-штети, до истраги, обвиненија и судски епилог.