ETIAS доаѓа во 2026: Кој ќе мора да аплицира, кој не – и зошто Балканот сè уште плаќа најскапо

Од крајот на 2026 година, Европската Унија воведува нов систем за одобрување на патувања – ETIAS (European Travel Information and Authorization System), кој ќе важи за граѓани од 59 земји што моментално патуваат без виза во Шенген-зоната.

Иако на хартија системот изгледа едноставен, во пракса предизвикува голем број дилеми, особено кај луѓето со двојно државјанство, но и кај граѓаните од земји како Македонија, кои и натаму остануваат на „долгата листа“ на нееднаквост во европската мобилност.

Што е ETIAS и од кога стапува на сила?

ETIAS ќе биде задолжителен од последниот квартал на 2026 година и ќе важи за:

• краткорочен престој до 90 дена,
• 30 европски земји (Шенген + уште неколку),
• граѓани од земји на кои не им е потребна виза.

Се аплицира онлајн, важи повеќе години и е поврзан со пасошот.

Што ако имате двојно државјанство?

ЕУ + друга држава

Ако имате државјанство на земја-членка на ЕУ (или Ирска), ETIAS не ви е потребен, но:
мора да патувате со европски пасош.

Без важечки ЕУ пасош – нема влез.

Пример:
Лице со шпански и аргентински пасош патува во Италија → мора да го користи шпанскиот пасош.

Две држави без виза

Ако имате два пасоши од земји што не бараат виза (на пример Канада и Србија):

• мора да аплицирате за ETIAS
• избирате со кој пасош аплицирате
• мора да патувате со истиот пасош

Доколку пасошот не ги исполнува техничките услови (биометриски, рок на важност), може да ви биде одбиен влез.

Пасош од земја без виза + пасош од земја со виза

Тука изборот е ваш:

• со „безвизен“ пасош → аплицирате за ETIAS
• со пасош за кој е потребна виза → мора да извадите виза

Пример:
Американско + доминиканско државјанство
– со американски пасош → ETIAS
– со доминикански → виза

А каде сме ние? „Трет свет“ во европската реалност

Тука доаѓа болната вистина.

Додека за граѓанин од Италија визата за Велика Британија чини околу 30 евра,
за граѓанин од Македонија истата виза чини над 200 евра.

Иако сме:

• кандидат за членство во ЕУ,
• формално европска држава,
• со децениски реформи зад нас,

реалноста е дека сè уште сме третирани како „трет свет“ кога станува збор за мобилност.

ETIAS ќе биде уште еден филтер што ќе ја покаже таа разлика:

• за некого формалност од неколку клика,
• за други – нов трошок, нова бариера и ново потсетување каде сме.

Европа се отвора – но не за сите подеднакво

ETIAS не е виза, но не е ни симбол на слободно движење.
Тој е уште еден показател дека Европа прави разлика меѓу „внатре“ и „надвор“.

А ние, како држава што со години чека пред вратата, очигледно сè уште имаме долг пат до таму каде што за другите патувањето е само формалност.