Skip to content
Земјите-членки на ЕУ формално ја усвоија регулативата за постепено укинување на увозот на руски гас, и оној што тече низ гасоводи и течниот природен гас (LNG).
Новите правила вклучуваат и мерки за ефикасно следење и диверзификација на снабдувањето со енергија.
Регулативата е клучна пресвртница во постигнувањето на целта на „REPowerEU“, која треба да стави крај на зависноста на ЕУ од руската енергија.
„Од денес, енергетскиот пазар на ЕУ ќе биде посилен, поотпорен и поразновиден. Ја напуштаме штетната зависност од рускиот гас и правиме голем чекор, во духот на солидарност и соработка, кон автономна енергетска унија“, рече Мајкл Дамијанос, министер за енергетика, трговија и индустрија на Кипар.
Постепена забрана за руски гас
Според регулативата, увозот на руски гас во ЕУ ќе биде забранет. Забраната ќе почне да се применува шест недели по стапувањето во сила на оваа одредба.
Постојните договори ќе имаат преоден период и се верува дека овој постепен пристап ќе го ограничи влијанието врз цените и пазарите. Целосна забрана за увоз на течен природен гас (LNG) стапува во сила од 2027 година, а за енергетски производи преку гасоводи од есента 2027 година. Ова потенцијално би требало да важи и за Србија како земја што добива гас од Русија преку членка на Европската Унија, што во овој случај е Бугарија.
Пред да одобрат влез на испораки на гас во Унијата, земјите-членки на ЕУ ќе ја проверат земјата каде што е произведен гасот.
Секој што не ги почитува новите правила може да плати казна од најмалку 2,5 милиони евра за поединци и најмалку 40 милиони евра за компании, односно најмалку 3,5% од вкупниот годишен светски промет на компанијата или 300% од проценетата вредност на трансакцијата.
До 1 март 2026 година, земјите-членки на ЕУ мора да подготват национални планови за диверзификација на испораките на гас и да ги идентификуваат потенцијалните предизвици во замената на рускиот гас.
Во оваа смисла, компаниите ќе бидат обврзани да ги информираат надлежните органи и Европската комисија за сите преостанати договори за руски гас. Земјите-членки кои продолжуваат да увезуваат руска нафта, исто така, ќе мора да достават планови за диверзификација.
Снабдување со гас во вонредни ситуации
Во случај на прогласување вонредна состојба и доколку безбедноста на снабдувањето е сериозно загрозена во една или повеќе земји-членки на ЕУ, Комисијата може да ја суспендира забраната за увоз за период до четири недели.
Да ве потсетиме дека откако Русија ја нападна Украина во 2022 година, лидерите на ЕУ почнаа да воведуваат санкции кон Москва со цел да ја ослабат економски, а ова првенствено се однесува на увозот на руски енергетски производи.
Увозот на гас и нафта од Русија во ЕУ затоа е значително намален во последните години. Сепак, додека увозот на нафта падна на помалку од 3 проценти во 2025 година, како резултат на сегашниот режим на санкции, рускиот гас сè уште сочинува 13 проценти од увозот, во вредност од повеќе од 15 милијарди евра годишно.
Унгарија објави дека ќе го поднесе случајот до Европскиот суд на правдата.
Забраната беше замислена да биде одобрена од големо мнозинство земји, што ѝ овозможи да помине и покрај противењето на Унгарија и Словачка, кои остануваат во голема мера зависни од рускиот увоз на енергија и сакаат да одржат блиски врски со Москва.