Skip to content
Европската Унија формално усвои регулатива со која правно се обврзува на постепено укинување на увозот на руски гас – и во форма на течен природен гас (ЛНГ) и преку гасоводи – со цел до 2027 година да ја затвори клучната енергетска врска што со децении ја држеше Европа зависна од Москва. Одлуката е донесена во Брисел на ниво на ЕУ, како дел од пошироката стратегија REPowerEU, со која Унијата по руската агресија врз Украина го забрза планот за енергетска автономија и диверзификација на снабдувањето.
Според регулативата, забраната почнува да се применува шест недели по стапувањето во сила, а постојните договори добиваат преодни рокови за да се избегнат шокови врз цените и пазарите. Целосната забрана за увоз на руски ЛНГ треба да важи од почетокот на 2027 година, а увозот на руски гас преку цевководи да биде целосно укинат од есента 2027 година, со можност рокот да се помести кон крајот на таа година ако некоја земја има сериозни проблеми со полнење на складиштата пред зима.
Политичката линија на поделба се гледа и во гласањето. Унгарија и Словачка се спротивставија на мерката, а Будимпешта најави дека ќе ја оспори пред Европскиот суд на правдата. Регулативата, сепак, беше конципирана да помине со засилено мнозинство, токму за да може да се усвои и без едногласност, со оглед на тоа што дел од земјите остануваат силно зависни од рускиот увоз и имаат интерес да ги задржат енергетските канали отворени.
Новите правила носат и засилен систем на контрола и мониторинг. Земјите членки ќе треба да ја проверуваат земјата на производство на гасот, а не само трасата по која пристигнува. Компаниите ќе имаат обврска да ги пријавуваат преостанатите договори за руски гас до надлежните органи и до Европската комисија, за да се планира навремена замена со алтернативни извори. До 1 март 2026 година, државите треба да изработат национални планови за диверзификација на снабдувањето и да ги идентификуваат ризиците од замената на рускиот гас, а предвиден е и механизам за итни случаи – Комисијата да може привремено да ја суспендира забраната до четири недели ако безбедноста на снабдувањето е сериозно загрозена.
Регулативата предвидува и високи казни за непочитување. Во игра се санкции што за компании можат да одат до процент од глобалниот годишен промет, а минималните прагови се во десетици милиони евра, со цел мерката да биде реално спроведлива и да не остане само политичка декларација.
ЕУ проценува дека ваквиот чекор е неопходен поради преостанатата енергетска ранливост. Иако уделот на рускиот гас во европскиот увоз падна далеку под нивото пред 2022 година, тој и натаму учествува со значаен процент и претставува финансиски и безбедносен ризик, особено во контекст на војната и санкциската политика. Паралелно, Европската комисија најавува дека ќе оди и со посебна законска рамка за целосно укинување на увозот на руска нафта до крајот на 2027 година.
За Македонија и регионот, ефектите ќе зависат од тоа како ќе се прелеат цените и конкуренцијата за алтернативни количини – ЛНГ терминали, интерконектори и договори со нови добавувачи. Дури и кога директната зависност е ограничена, секоја голема промена во европската побарувачка и инфраструктурни рути се рефлектира преку пазарни цени, транспортни капацитети и сезонски притисоци, особено во зимските месеци.