Skip to content
Македонското земјоделство влегува во пролетната сеидба со отворена финансиска рана што земјоделците ја мерат во „над 100 милиони евра“ неисплатени и тековни субвенции. На средба во Прилеп на 5 март, земјоделски здруженија и производители порачаа дека без навремена исплата државната поддршка ја губи смислата, затоа што земјоделците се принудени да се задолжуваат и да „крпат“ од една реколта во друга само за да опстанат.
Во нивната пресметка, до 31 декември 2025 година заостанатиот долг кон земјоделците изнесувал 2,4 милијарди денари, односно околу 39 милиони евра. Во истиот период се отвора и нова обврска – исплата на субвенциите за тутун во износ од 33 милиони евра – а потоа следуваат градинарството, пчеларството и дополнителните мерки за предадени производи во преработувачки капацитети. Кога сето тоа ќе се собере, земјоделците велат дека сметката ја надминува границата од 100 милиони евра.
Паралелно со заостанатите исплати, на терен расте и револтот поради новата програма за директни плаќања. Земјоделците бараат да се повлече и да се врати моделот од 2025 година, тврдејќи дека годинава има намалувања и условувања што најтешко ги погодуваат малите производители. Како примери се наведуваат пониски субвенции по хектар за јачмен и пченка (од ланските 19.000 на 13.000 денари), за сончоглед (од 16.500 на 13.500 денари), како и намалување на поддршката за тутун од прва класа (од 100 на 80 денари по килограм) и за крави (од 12.000 на 8.000 денари по грло).
Незадоволството не е само финансиско, туку и стратешко. Земјоделците предупредуваат дека земјата останува без јасна политика за домашно производство и дека увозот го „гуши“ пазарот. Најдрастичен пример го посочуваат кај пченицата, каде дел од производителите тврдат дека родот им останува непродаден затоа што мелничарите увезуваат брашно, а домашната пченица нема реална шанса да се пласира по цена што обезбедува барем проста репродукција. Во таа логика, се бара државата да воведе услови за увоз што ќе ја врзат купопродажбата на домашната суровина со увозните квоти, за да не се случува домашниот производ да остане „во амбар“, а пазарот да се полни со увоз.
Од институционална страна, се испраќа сигнал дека исплатите ќе продолжат, но земјоделците тврдат дека тоа се „капки“ во споредба со долгот што се таложи. Во објавите за исплати се гледа дека на 4 март се исплатени 34.089.868 денари за „плата за напасувачи на добиток“, 28.779.597 денари за набавка на комбајни за ориз и 17.815.422 денари за мерката „Млад земјоделец“. Земјоделците, пак, оценуваат дека ваквите бројки се премали наспроти фактот дека секторот губи луѓе и рентабилност, а државната поддршка доаѓа со задоцнување.
Во истата расправа се отвори и уште една критична точка: горивото. Земјоделците велат дека во период кога треба да се ора и да се влезе во сеидба, дел од нив биле враќани од бензински пумпи или им било дозволувано да наточат само количина што собира во резервоарот на тракторот или во мала туба. Барањето за „зелена нафта“ повторно се враќа како услов за опстанок, а стравот од поскапување на нафтата, во комбинација со доцнењето на субвенциите, ја прави пролетната сеидба финансиски најризичниот дел од годината.
Во превод, земјоделците не бараат само да им се исплати заостанатиот долг, туку да се смени логиката: субвенциите да доаѓаат навреме, програмите да не ги исфрлаат малите од системот и државата да престане да ја третира домашната храна како „остаток“ по увозот. Ако оваа равенка не се реши во наредните недели, предупредувањето не е само за „неисплатени пари“, туку за помало производство, повисоки трошоци и уште поголема зависност од увоз – токму во период кога глобалната нестабилност ги прави цените на храната понепредвидливи.