Skip to content
Фемицидот не почнува со убиството, туку со молкот на институциите, е пораката што се чита меѓу редови од годишниот извештај на Народниот правобранител за 2025 година, откако Фатон Сељами предупреди дека системот потфрла уште пред насилството да ја достигне најтешката форма. Тој побара рана интервенција и тогаш кога жртвата формално не поднесува пријава, затоа што во предметни случаи на фемицид биле утврдени институционални пропусти, доцнење и недоволна координација меѓу полицијата, центрите за социјална работа и другите надлежни органи.
Најтешкиот дел од ова предупредување не е во формулацијата, туку во фактот што веќе има конкретни примери. Сељами посочи случај во кој центарот за социјална работа воопшто немал сознанија за проблемите во семејството, а полицијата постапувала ненавремено, барајќи жртвата лично и формално да пријави. Истовремено, тој оцени дека заштитата е „најслабата алка“, бидејќи жртвата по пријавувањето мора да биде сигурна дека државата ќе ѝ гарантира безбедност, наместо да се враќа кај роднини и така да ги изложува и нив на ризик. Тоа веќе не е само слабост во процедурата, туку опасен модел во кој системот реагира дури кога заканата станува видлива за сите.
Ова предупредување не падна од ведро небо. И во својот извештај за 2024 година, Народниот правобранител констатираше дека институциите често формално ги процесуираат пријавите за семејно насилство, но дека навременото и правилно третирање, како и следењето на изречените мерки за заштита, сè уште не се на задоволително ниво. Со други зборови, проблемот не е што државата нема закони, туку што премногу често има хартија без вистинска заштита.
Пошироката слика е уште потемна. Според податоци од МВР, објавени од Мета, 4.745 жени пријавиле семејно насилство во 2025 година, што е рекордна бројка, а Обединетите нации во Северна Македонија наведуваат дека 45 проценти од жените доживеале насилство од интимен партнер, додека само околу 2 проценти од преживеаните се обраќаат во полиција. Затоа денешната порака на Народниот правобранител не треба да се чита како уште една институционална опомена, туку како обвинение против систем што сè уште бара формалности таму каде што веќе има јасни знаци за опасност.