Генерацијата Z ги сруши владите во пет земји: Што стои зад тоа?

Масовните протести во Непал и Мадагаскар ги соборија владите во 2025 година, при што младите луѓе храбро ги предводеа демонстрациите соочувајќи се со тешко вооружената полиција и заканата од апсење. Многумина ја нарекоа 2025 година година на протестите, иако револуцијата во Бангладеш од 2024 година, која го собори авторитарниот лидер Шеик Хасина, често се смета за причина за поттикнувањето на младите луѓе да излезат на улиците низ Азија и Африка.

Иако не сите протести, од Шри Ланка до Источен Тимор, ги постигнаа посакуваните промени, тие имаа заеднички именител: Генерацијата Z беше нивната движечка сила, пишува The Guardian.

Дефинирана како демографска група родена приближно помеѓу 1997 и 2012 година во свет на климатска несигурност и социјални медиуми, Генерацијата Z често се нарекува „лута генерација“. За многумина на Глобалниот Југ, протестите против корупцијата и автократските влади беа вкоренети во стравовите за сопствената иднина. Активисти од Того, Непал, Мадагаскар, Кенија и Мароко раскажаа како биле поттикнати од колективната енергија и желбата да им кажат на своите влади и на светот дека сакаат промени.

Што се случи?

На почетокот на јуни, една недела по апсењето на рапер познат по неговата музика со која се осудува корупцијата, младите од Того излегоа на улиците за да побараат крај на корупцијата и репресијата под власта на претседателот Форе Гнасингбе. Бертин Бандијангу, 25-годишен студент, беше меѓу десетиците уапсени и мачени, но и покрај ова, тој продолжува да протестира за промени.

Отприлика во исто време, во Кенија избувнаа протести, надоградувајќи се на слично востание од Генерацијата З претходната година поради зголемување на даноците. Ханифа Адан Сафија, 29, беше уапсена за време на протестите во 2024 година и беше на првите линии кога младите повторно протестираа во јуни 2025 година по смртта во притвор на кениски блогер познат по пишувањето за социјални и политички прашања.

Политичкиот консултант Прадип Гјавали, 25, беше меѓу демонстрантите во Непал кои помогнаа во соборувањето на владата во септември, огорчен од корупцијата во владата, непотизмот и забраната за социјалните медиуми, кои беа искористени за критикување на луксузниот живот на семејствата од владејачката елита.

Следниот месец, владата на Мадагаскар беше соборена и од протестите на Генерацијата З. Активистката за транспарентност Шели Андриамихаја, 26, вели дека гневот поради корупцијата меѓу владините елити бил главниот двигател.

Уметникот Имад Зукани, 28, се придружи на протестите што започнаа во мароканскиот град Агадир во октомври, откако неколку бремени жени починаа во рок од неколку недели за време на царски рез во истата болница. За неколку дена, протестите се проширија во Маракеш, при што младите луѓе беа лути поради состојбата на здравствената заштита и високата невработеност, додека владата трошеше пари за организирање на претстојните фудбалски турнири.

Сè се врти околу корупцијатаќ

Ханифа, Кенија: „Корупцијата е коренот на раната што ја влошува секоја друга криза. Корупцијата директно краде од болници, училишта, патишта и безбедност на храната. Младите се лути затоа што гледаат како милијарди се ограбуваат додека дипломираните студенти продаваат слатки на улиците, а пациентите умираат во јавните болници.“

Шели, Мадагаскар: „Мислам дека она што ги натера младите луѓе во Мадагаскар да протестираат беше лошото управување и корупцијата во земјата. Младите се првите жртви на корупцијата, особено на универзитетите каде што инфраструктурата е толку лоша.“

Имад, Мароко: „Сè е околу корупцијата. Наместо да инвестира во животите на луѓето, во образованието, во здравството, Мароко се обиде да изгради убав имиџ за луѓето надвор. Владата дава ветувања, но ништо не се постигнува во реалниот живот.“

Невработеноста е проблем број еден

Бертин, Того: „Денес, првиот проблем на младите луѓе е невработеноста. Таа е последица на корупцијата во владата. Младите луѓе може да имаат дипломи, но немаат работа и не можат ниту да се грижат за себе. Тие мора да работат на работни места што не им ја покриваат ниту киријата на крајот од месецот.“

Прадип, Непал: „Многу од моите пријатели мораа да одат во странство за високо образование или можности за работа. Многу од младите кои се придружија на протестите се бореа да најдат работа. Многумина од нас се од други делови на Непал, а не од Катманду, каде што нема можности за нас.“

Имад, Мароко: „Многу млади луѓе имаат добро образование, но не им се отвораат врати за да работат во областите што ги студирале со години. Работата не е само за пари, туку и за достоинство, независност и надеж.“

Колапс на јавните услуги

Ханифа, Кенија: „Јавната здравствена заштита пропаѓа, јавните универзитети се недоволно финансирани, а јавниот превоз е брутален за сиромашните. Кога даноците се зголемуваат, а услугите продолжуваат да се влошуваат, луѓето се чувствуваат измамени двапати – еднаш од даноците, а втор пат од недостатокот на резултати.“

Шели, Мадагаскар: „Мислам дека она што ги поттикна протестите беше фактот дека, особено во градот, луѓето се мачеа многу со недостиг на вода и електрична енергија. Владата имаше години да го реши проблемот, а наместо да најде одржливи решенија, таа претпочиташе да инвестира во помалку важни работи, како што е неуспешниот проект за жичарница за олеснување на сообраќајот.“

Имад, Мароко: „Главната причина за протестите беа проблемите со јавното здравје – во Агадир осум бремени жени починаа во период од 20 дена. Луѓето излегоа да зборуваат за тоа и тоа стигна до други големи градови. Тие се обидуваат да го претстават Мароко на светот за време на Африканскиот куп на нации следната година – тие инвестираат многу, но ги игнорираат приоритетите на луѓето.“

Глобална солидарност

Бертин, Того: „Кога слушаме дека Генерацијата З протестира за подобри услови во друга земја, ние сме среќни и им даваме толку многу енергија. Се надеваме дека ќе успеат. Кога протестите на Генерацијата З започнаа на Мадагаскар, разговарав со пријател новинар таму и им посакав се најдобро.“

Ханифа, Кенија: „Генерацијата З во Кенија воопшто не се чувствува изолирана во моментов. Всушност, она што се случува во Кенија се чини дека е дел од поширок глобален бран на будење на младите, особено во земји како Бангладеш, Непал, Индонезија и Перу, каде што младите луѓе исто така се спротивставуваат на корупцијата, економската исклученост, политичката ароганција и државното насилство.“

Шели, Мадагаскар: „Мислам дека она што се случи во Непал одигра голема улога во она што се случи во Мадагаскар. Непал ни се чини дека е помалку корумпиран од Мадагаскар, но сепак имаа храброст да протестираат против владата. Во умовите на луѓето, беше како ако тие можеа да го сторат тоа, можеме и ние.“

Имад, Мароко: „Постои глобално чувство што ја обликува оваа генерација. Мароко е многу дел од тоа. Тоа е колективно одбивање да се молчи.“

Што е следно?

Бертин, Того: „Непосредниот проблем за нас е ослободувањето на сите политички затвореници. Второ, Гнасингбе мора да си оди, бидејќи тој премногу пати покажа дека тој не е оној што може да го води развојот на Того. Не можеме да живееме во земја каде што некои луѓе профитираат од ресурсите на земјата, а други ќе имаат само еден оброк на ден. Се надеваме дека нашиот ред за успех на Генерацијата Z во Того ќе дојде многу наскоро.“

Прадип, Непал: „По нашите протести, преодната влада работи на избори и се надеваме дека во новиот парламент ќе има млади луѓе кои можат да ја претставуваат генерацијата Z и да постават нов пат за земјата.“

Шели, Мадагаскар: „Се надевам на иднина каде што секој граѓанин на Мадагаскар живее со достоинство, каде што младите имаат пристап до квалитетно образование и можности. Патот кон иднината што ја сакавме кога решивме да протестираме е сè уште далеку, но сега барем работиме кон тоа.“