Skip to content
Американскиот претседател Доналд Трамп најави воведување царини од 10 отсто за увозот од осум европски земји, поврзувајќи ја мерката директно со неговата намера САД да го „купат Гренланд“. Според најавата, царините стартуваат на 1 февруари 2026 година и ќе важат за Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска, а од 1 јуни треба да се зголемат на 25 отсто доколку „не е постигнат договор“ околу Гренланд.
Објавата е направена преку Truth Social и доаѓа во момент кога, поради Арктикот и стратешките рути, темата Гренланд повторно се враќа во безбедносната агенда на НАТО. Трамп ја претставува островската територија како „клучна“ за американската одбрана и, во ист пакет аргументи, повторно зборува за наводни руски и кинески интереси, додека европските влади возвраќаат дека прашањата за Гренланд не се решаваат со уцена преку трговија.
Во позадина е и симболиката на последните европски посети и воени активности на островот. Дел од сојузничките единици, според објавите во западните медиуми, беа присутни во Nuuk како дел од арктички одбранбени обуки и координации со Данска, која тврди дека станува збор за редовна соработка, а не за провокација. Токму тоа, според Трамп, било „повод“ за царинскиот притисок – како порака дека Вашингтон ќе ги казни оние што ѝ се спротивставуваат на идејата Гренланд да премине под американска контрола.
Реакцијата на улица веќе се гледа. Во Гренланд и во Данска се одржаа протести со пораки дека островот „не е на продажба“ и дека иднината на територијата е прашање на самоопределување, а не на трговски преговори. Во исто време, дел од американските политичари јавно се обидуваат да ја намалат штетата врз односите со сојузниците, предупредувајќи дека реториката околу „преземање“ на територија на НАТО-партнер отвора преседан што тешко се затвора.
Дополнителна неизвесност е правната рамка. И во американските медиуми се отвора прашањето како Белата куќа би ги спровела царините во ваков формат и дали ќе се повика на вонредни економски овластувања, во услови кога дел од ваквите механизми се веќе предмет на судски оспорувања. Практично, најавата е политичка порака со календар: 1 февруари како старт, 1 јуни како ескалација, а „купувањето на Гренланд“ како услов што Европа го смета за неприфатлив.