Skip to content
„Ние не сме производ“ – ова е пораката што се слуша меѓу жителите на Гренланд откако администрацијата на Доналд Трамп повторно ја засили реториката дека САД имаат намера да го преземат стратешкиот арктички остров, кој е самоуправна територија во рамки на Данска.
Темата не е нова, но овојпат контекстот е поостар: Копенхаген и Нук бараат директни разговори со американската дипломатија, додека во Европа расте нервозата дека изјавите од Вашингтон се движат од политичка порака до сценарија што ја допираат безбедносната архитектура на НАТО. Во Гренланд, каде секој сигнал од големите сили се чита низ призмата на суверенитетот, изјавите за „преземање“ се доживуваат како притисок врз волјата на локалното население.
Според информациите објавени од „Еуроњуз“, данскиот министер за надворешни работи Ларс Леке Расмусен и неговата колешка од Гренланд, Вивиан Моцфелдт, побарале средба со американскиот државен секретар Марко Рубио, со образложение дека е неопходно да се разговара „во блиска иднина“ за американскиот интерес кон островот. Истовремено, Трамп повторно ја засили тезата дека Гренланд е „стратешки“ и дека контролата над најголемиот остров во светот е прашање на национална безбедност, со аргумент дека во Арктикот растат заканите од Кина и Русија.
Тензиите дополнително се зголемија откако од Белата куќа беше пренесена пораката дека „американската војска секогаш е опција“, што во европските кругови се протолкува како опасно поместување од дипломатски притисок кон безбедносна закана. Во анализите се посочува дека САД и онака имаат силно присуство преку базата „Питуфик“ во северозападниот дел на Гренланд, што ја прави дебатата уште почувствителна за локалната јавност и за Данска.
Во Вашингтон, пораките не се еднонасочни. Во ист период, Рубио наводно им кажал на американски законодавци дека намерата на администрацијата е „на крај“ да се оди кон купување на Гренланд, а не кон употреба на воена сила – информација што првично ја објави „Волстрит џурнал“. Сепак, самото постоење на паралелни пораки – „купување“ од една страна и „воената опција“ од друга – ја храни недовербата во Европа и го крева влогот за Данска и за гренландските власти.
Реториката дополнително се заостри по настапот на висок функционер од тимот на Трамп, Стивен Милер, кој изјави дека „никого нема да има“ што би се борел против САД за иднината на Гренланд, и дека островот „очигледно“ треба да биде дел од САД од аспект на арктичката безбедност. Од Нук стигна јасен отпор: премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, побара Трамп да се откаже од „фантазиите за анексија“ и ја оцени реториката како „целосно и апсолутно неприфатлива“, со порака: „Доста е“.
Европски лидери, меѓу кои и Данска, Франција, Германија, Италија, Полска, Шпанија и Обединетото Кралство, во заедничка изјава ја потврдија позицијата дека Гренланд „им припаѓа на своите луѓе“, додека данската премиерка Мете Фредериксен предупреди дека евентуално американско преземање би значело удар врз самиот темел на НАТО. Во таа линија, францускиот шеф на дипломатијата Жан-Ноел Баро изјави дека разговарал со Рубио, кој наводно ја отфрлил идејата за „венецуелски“ тип операција во Гренланд, но и дека Париз нема да влегува во „дипломатија на фикција“ за сценарија што не сака да ги нормализира.
Гренланд е под данска власт од почетокот на 18 век, но доби домашна самоуправа во 1979 година, додека Копенхаген и понатаму ја води надворешната и безбедносната политика. Во последните години островот е под лупа и поради богатството со минерали, вклучително и ретки земји важни за напредните технологии – уште една причина зошто геополитичката трка сè почесто се прелева во јазик што, за локалното население, звучи како да некој преговара „за нив“, без нив.