Skip to content
Цената за купување на Гренланд повторно излезе во фокус, откако медиумите во САД објавија проценки дека евентуална аквизиција на островот би можела да чини до околу 700 милијарди долари – сума што се споредува со големи делови од годишните американски одбранбени трошоци и која ја отвора дилемата дали станува збор за геополитичка стратегија или за прескап политички симболизам. Во меѓувреме, самиот Доналд Трамп од Давос тврди дека се преговара за аранжман што ќе донесе „тотален пристап“ до Гренланд „без трошок“, што ја продлабочува конфузијата: дали се зборува за купување територија, или за договор што би ја заобиколил идејата за директна набавка.
Проценката од 700 милијарди долари, според повеќе извештаи, произлегува од пресметки правени за потребите на планирање, со вклучени експерти и поранешни функционери, додека паралелно аналитичари предупредуваат дека дури и ако правно и политички „купувањето“ воопшто е возможно, вистинската сметка не завршува на потписот. Во најконзервативните сценарија, покрај евентуалната цена, би следеле и стотици милијарди за инфраструктура, логистика, енергетика, пристаништа, патишта, па и долгорочни субвенции за јавни услуги за население од околу 56 илјади жители. Така, „шокантната цена“ станува повеќе од бројка: таа е огледало на тоа колку е скапо да се претвори арктичка географија во функционална економска и безбедносна платформа.
Скандалозниот елемент, меѓутоа, не е само финансискиот ризик, туку и методот. Во изминатите денови, европските влади реагираа на информациите за американски тарифни закани кон неколку европски земји поврзани со гренландското прашање – потег што во европските престолнини се толкува како економски притисок врз сојузници за да се постигне политичка цел што формално нема врска со трговијата. Токму тоа го прави случајот чувствителен: ако тарифите се претвораат во алатка за територијални амбиции, тогаш меѓусојузничките односи во НАТО и ЕУ–САД се лизгаат кон терен каде „безбедноста“ се продава како преговарачки чип, а трговијата како казнен механизам.
Внатрешно, американската јавност покажува ограничена поддршка. Анкета на Reuters/Ipsos регистрира дека само мал дел од граѓаните ја одобруваат идејата за американско „преземање“ на Гренланд, додека огромно мнозинство ја отфрла можноста тоа да се прави со воена сила. Овие бројки се важни затоа што го ограничуваат маневарскиот простор на администрацијата: дури и во сценарио на „договор без директна цена“, јавноста и институциите ќе бараат објаснување што точно се добива, што точно се обврзува, и каков преседан се создава кога една голема сила се обидува да редефинира граници и суверенитет преку комбинација од безбедносна реторика и економски притисок.
Во Давос, Трамп се обиде да ја префрли рамката од „купување“ кон „пристап“ – изјавувајќи дека деталите се договараат и дека целта е неограничен, временски неорочен пристап, вклучително и воен. Во таа формула, Гренланд станува повеќе инфраструктурна и стратешка платформа отколку територија што треба да смени сопственик. Но токму тука се судираат две наративи: едниот за „без трошок“, другиот за „700 милијарди и повеќе“. Разликата меѓу нив не е само во бројките, туку во политичката реалност: директното купување е тешко замисливо без согласност на Данска и Гренланд, додека договори за пристап и безбедност, иако можни, отвораат прашања за суверенитет, демократска легитимност и долгорочни обврски што лесно се претвораат во скриени трошоци.