Skip to content
Парламентот во Португалија на 12 февруари 2026 година во прво читање „пушти зелено“ за законско ограничување на пристапот до социјални мрежи за малолетници, со јасна нова рамка: автономен пристап дури од 16 години, а за возраст од 13 до 16 години – пристап само со експлицитна и верификувана согласност од родител или законски старател. Намерата е мерката да им даде на семејствата формална контрола во средина каде што правилата досега практично ги диктираа самите платформи, додека државата реагираше ретко и фрагментарно.
Предлогот, како што е формулиран, ја заострува логиката што веќе постои во многу системи: под 13 години – нема профил и нема пристап до услугите што ги покрива законот; меѓу 13 и 16 – профилот и користењето стануваат условени. Клучниот „механизам“ за спроведување е дигитална идентификација преку државниот систем „Digital Mobile Key“, или друг еквивалент што би овозможил да се потврди возраста без да се отвора дополнителна врата за масовно собирање лични податоци.
Во пракса, мерката таргетира платформи како Instagram, Facebook и TikTok, а некои сервиси што се користат за секојдневна комуникација во семејствата, како WhatsApp, се наведуваат како пример дека не се во истата категорија. Во дебатата се отвори уште едно чувствително прашање: ако државата воведува рестрикции, дали истовремено ќе наложи и „заштитни“ функции на платформите за тинејџерите што ќе имаат дозволен пристап – филтри за насилство, рана сексуална содржина, манипулирани видеа и слично – или ќе остане само на административната бариера.
Кој ќе ја чува границата? Во дискусиите се појавуваат ANACOM и CNPD како институции што би имале улога во надзорот и заштитата на приватноста. Опозицијата, пак, го удри токму тој нерв: како ќе се спроведе без прекумерна обработка на податоци, како ќе се спречи „обиколување“ со VPN, и дали обврските што им се наметнуваат на платформите ќе создадат нови ризици – повеќе идентификација, повеќе траги, повеќе можности за злоупотреба.
Политички, законот се движи по тенка линија меѓу заштита и слободи. Поддржувачите од Социјалдемократска партија (PSD) го продаваат како норма што не забранува „за да забрани“, туку создава рамка за родителска моќ и одговорност. Критичарите, меѓу кои и пратеници што го гледаат како отстапување од граѓански слободи, предупредуваат дека државата лесно може да се претвори во филтер на приватниот живот, а најранливите да најдат најбрзи начини да ја заобиколат бариерата.
Ова се вклопува во поширокиот европски тренд. Во Европската унија, дебатата за „дигитална возраст“ се шири од година во година: Франција веќе тера ограничувања под 15, Данска најавува под 15, Шпанија дебатира под 16, а Австралија веќе отвори преседан со рестрикции под 16. Португалскиот потег, со првото читање, е еден од поретките случаи во Европа каде што идејата не останува само на политичка порака, туку добива конкретна законска архитектура – со верификација, надзор и санкции што можат да одат и до процент од глобалниот приход на компаниите ако не се усогласат.