Иран има ново барање за прекин на војната – а тоа би можело да донесе милијарди долари

Иран има ново барање за прекин на војната, а тоа не се сведува само на запирање на нападите, туку и на признавање на неговото право да ја контролира и фактички да ја наплатува пловидбата низ Ормускиот теснец, една од најважните енергетски артерии во светот. Според АП, иранскиот предлог вклучува крај на непријателствата, репарации за војната и „остварување на суверенитетот“ над теснецот, додека Ројтерс уште на 19 март објави дека во Техеран се разгледува закон за воведување такси и давачки за бродовите што минуваат таму.

Токму тука се крие и пошироката тежина на ова барање. Ормускиот теснец не е само локална морска рута, туку премин низ кој нормално минува околу една петтина од светската трговија со нафта и течен природен гас. Ако Иран успее во мировниот пакет да го претвори своето сегашно воено и безбедносно влијание во траен механизам за наплата, тогаш војната би се претворила во долгорочен извор на приходи и политичка уцена. Yahoo, повикувајќи се на развојот на настаните, оцени дека Техеран се обидува таа контрола да ја претвори во потенцијално милијарди долари годишен приход.

Веќе има знаци дека тоа не е само преговарачка закана. АП објави дека дел од бродовите веќе минуваат низ ирански територијални води под надзор на Револуционерната гарда, дека најмалку два брода платиле за премин и дека во иранскиот парламент се работи на формализирање на тие такси. Во исто време, меѓународната поморска организација и земјите од Заливот предупредуваат дека таквиот модел би можел да биде во судир со меѓународното право и со принципот на слободна пловидба.

Затоа ова барање на Иран не е само дипломатски детал во преговорите за прекин на војната, туку обид од воена криза да се извлече нова геополитичка и финансиска моќ. Ројтерс веќе бележи дека застојот во Ормускиот теснец ги турна нафтените прогнози нагоре со рекорден скок, а Barclays предупреди дека подолга блокада би избришала 13 до 14 милиони барели дневно од светската понуда. Со други зборови, прашањето не е само дали ќе запре војната, туку под кои услови и по чија цена за остатокот од светот.