Skip to content
По смртта на врховниот лидер и под засилен воен притисок од САД и Израел, Иран влезе во фаза во која најопасно е чувството дека „нема што да изгуби“. Во тој вакуум, Техеран ја прошири војната надвор од Блискиот Исток со ракетни и дрон-напади што се почувствуваа и во поширокиот регион, додека Москва и Пекинг останаа на линија на дипломатски осуди – без конкретна воена поддршка што Иран со години ја сметаше за своја стратегиска позадина.
Клучниот пресврт е во тоа што конфликтот стана енергетски шок. Парализата на пловидбата низ Ормускиот теснец ги затресе пазарите, затоа што таму поминува околу една петтина од светската потрошувачка на нафтени течности – приближно 20 милиони барели дневно во 2024 година. Кога таков „вентил“ се затвора, цената расте не само поради реален недостиг, туку и поради страв дека снабдувањето ќе остане нестабилно, а осигурувањето и транспортот ќе поскапат до точка на блокада.
Токму затоа Иранската стратегија да ја „изнесе“ војната кон критична инфраструктура и логистички рути произведе глобален ефект: капиталите почнаа да калкулираат што значи долготрајна енергетска криза за инфлацијата, индустријата и социјалниот мир. Сигналите од пазарот станаа уште поостри кога протокот на деривати и горива кон Азија преку Ормус нагло се намали, а трговците почнаа да бараат замена од подалечни извори по цена што ја диктира паниката.
Во таа слика, Русија и Кина се појавуваат како „партнери што не влегуваат во ров“. Москва има едноставна математика: Украина е приоритет, а директна конфронтација со Вашингтон би била прескапа и ризична. Истовремено, повисоките цени на енергенсите ја хранат руската воена економија, а кризата во Персискиот Залив ја одвлекува вниманието и ресурсите на Западот од источното европско бојно поле.
Пекинг, пак, работи по поинаква логика: избегнување обврзувачки безбедносни алијанси надвор од своите клучни интереси во Источна Азија и градење односи преку трговија, инвестиции и „партнерства“ што не ја влечат државата во туѓи војни. Во исто време, Кина има акутна ранливост – значаен дел од увозот на нафта ѝ зависи од Ормус – па затоа нејзината главна цел станува стабилизација на протокот, а не воено коцкање на страната на Техеран.
Резултатот е парадокс што ја објаснува целата „изолација под оган“: Иран останува стратегиски корисен и за Москва и за Пекинг, но не доволно корисен за да му ја врзат сопствената судбина за неговото преживување. Затоа, наместо со ракети и батерии за противвоздушна одбрана, двете сили се позиционираат како потенцијални посредници – телефонски дипломатији, пораки за деескалација и чување отворени канали со Заливот и со западните центри на моќ.
Истовремено, кризата ги натера и другите големи потрошувачи да импровизираат. Кога енергенсите стануваат геополитичко оружје, се отвора простор за привремени „исклучоци“ и итни решенија што во нормални услови би биле политички токсични – како купување нафта од алтернативни извори и барање брзи коридори за снабдување.
Во ваков расплет, Ирановата најопасна слабост не е само на фронтот, туку во дипломатијата. Кога најблиските партнери се држат на дистанца, притисокот да се создаде „ефект“ се префрла на напади со висока симболика и висока цена за глобалната економија. Тоа ја зголемува веројатноста конфликтот да се претвори во долга војна на исцрпување – во која Техеран се обидува да ја купи политичката преживливост со регионална дестабилизација, а Москва и Пекинг да ја наплатат кризата преку сопствени интереси, без да ја платат директната цена на сојузништво.