Skip to content
Изборите во Бугарија, иако овие денови понекогаш се мешаат со унгарскиот термин на 12 април, всушност ќе се одржат на 19 април и ќе бидат осми парламентарни избори за пет години. Тоа само по себе кажува многу за состојбата во земјата: Бугарија не влегува во нов вот од позиција на политичка нормалност, туку од продолжена криза, по пад на владата на Росен Желјазков, улични протести, ново службено раководство и општо чувство дека државата одамна живее од избори до избори.
Во таа атмосфера, главната новост не е само тоа што ГЕРБ на Бојко Борисов повеќе не изгледа недостижно, туку што во центарот на трката изби коалицијата „Прогресивна Бугарија“ на поранешниот претседател Румен Радев. Анкетите, сепак, не даваат слика на комотна победа, туку на предност што варира и се топи или зацврстува зависно од моментот. „Тренд“, во истражување објавено во февруари, ѝ даваше на коалицијата на Радев 32,7 отсто, на ГЕРБ-СДС 20,4, а ПП-ДБ и ДПС-Ново начало ги гледаше речиси израмнети за третото место. „Маркет Линкс“ во средината на март веќе покажуваше многу потесна разлика: 21,1 за „Прогресивна Бугарија“ и 18,6 за ГЕРБ-СДС. „Галуп“, пак, на почетокот на април повторно ѝ дава предност на коалицијата на Радев со 27,7 отсто, наспроти 22,8 за ГЕРБ-СДС. Сите тие бројки не зборуваат толку за стабилен фаворит, колку за нервозна, подвижна трка во која победникот може да биде прв, а сепак да остане далеку од удобно мнозинство.
Токму затоа клучното прашање во Бугарија веќе не е кој ќе биде прв, туку кој воопшто ќе може да владее. „Галуп“ гледа пет сигурни формации во следниот парламент, а „Маркет Линкс“ отворено предупредува дека само тројна коалиција би можела да обезбеди стабилно мнозинство. Но тука проблемот станува уште подлабок: Радев веќе ја оттурна ПП-ДБ како можен коалициски партнер, со што самиот си го стеснува просторот за постизборно договарање. Ако на тоа се додадат силното присуство на ДПС, континуираната тежина на „Вазраждане“ и кризата во БСП, тогаш Бугарија изгледа како земја што може да произведе победник, но не и лесна влада.
Од каде доаѓа овој замав на Радев? Дел од одговорот е во уморот од стариот модел. Протестите што ја урнаа претходната влада не беа само реакција на буџет и даноци, туку и на долгото чувство дека корупцијата, влијанието на олигарсите и заробените институции никогаш не се расчистени до крај. Ројтерс пишува дека обвинителите веќе зборуваат за стотици милиони евра европски средства што завршувале во џебови на бизнисмени и функционери, а истовремено меѓународни организации повторно ја ставаат Бугарија меѓу европските држави со сериозни проблеми со владеењето на правото. Во таква средина, Радев успева да ја продава својата нова коалиција како антикорупциски канал за незадоволството, додека Борисов се обидува да го спаси ГЕРБ со мобилизација на партиската машина и со враќање на стариот инстинкт на „сигурна рака“ во време на нестабилност.
Но оваа кампања има и друга, подлабока контрадикција. Бугарските анкети покажуваат релативно висока мобилизација, но и драматично ниска доверба во институциите. „Галуп“ мери околу 53 отсто подготвеност за излезност, а „Маркет Линкс“ оди и до 56 отсто, со проценка дека на гласање би можеле да излезат околу три милиони луѓе. Истовремено, истото истражување на „Маркет Линкс“ покажува дека парламентот ужива доверба од само 9 отсто, а недоверба од 71 отсто. Тоа е суштината на сегашната бугарска политика: јавност што сака да гласа, но не верува ниту во системот ниту во оние што постојано се враќаат во него. Затоа високата излезност не мора автоматски да значи стабилизација; таа може да значи и само уште еден силен налет на очекувања што парламентот повторно нема да успее да ги собере во одржливо мнозинство.
На ова се надоврзува и старата бугарска сенка над секој вот: сомнежот дали изборите навистина ќе бидат чисти. Службениот премиер Андреј Ѓуров ветува дека гласањето на 19 април ќе биде едно од најфер во последните години и посочува на апсења поврзани со купување гласови, пронајдени пари и списоци со имиња. Тоа е важна порака, но истовремено и признание дека проблемот е доволно сериозен за да мора однапред да се докажува чесноста на целиот процес. Кога власта мора да ја продава чистотата на изборите како главна предизборна порака, тоа значи дека демократскиот систем веќе одамна го изгубил луксузот да биде земен здраво за готово.
Затоа, пред 19 април, Бугарија не стои пред едноставно прашање дали Радев ќе го победи Борисов или обратно. Таа стои пред многу потешко прашање: дали овој пат ќе добие парламент што ќе произведе влада, или пак уште еднаш ќе добие само нов распоред на истата нестабилност. Ако се суди според анкетите, првото место е важно, но не и доволно. Ако се суди според расположението во општеството, луѓето сакаат пресврт, но не се сигурни кому да му го доверат. А ако се суди според досегашната бугарска пракса, тогаш најреалната прогноза е дека земјата повторно ќе влезе во изборна ноќ со многу енергија и ќе се разбуди со истото старо прашање: кој сега, всушност, ќе состави влада.