Skip to content
Во пресрет на клучниот рок што го постави УНЕСКО, институциите во Северна Македонија и Албанија треба да достават ажуриран извештај за состојбата на Охридскиот регион и спроведувањето на препораките – документ што директно ќе влијае дали регионот ќе остане со „чист“ статус или ќе се отвори пат кон впишување на Листата на светско наследство во опасност.
Ова не е обична административна кореспонденција. Во одлуката на Комитетот за светско наследство од 2025 година, УНЕСКО констатира „екстремна ранливост“ и сериозно влошување поради кумулативни влијанија – урбан развој, слабости во просторното планирање, несоодветни интервенции, еутрофикација на езерото, голема инфраструктура и други проекти – со предупредување дека без решителна акција деградацијата станува неповратна.
Извештајот ќе вреди онолку колку што ќе покажува мерливи потези на терен, а не формално „штиклирање“. УНЕСКО експлицитно бара замрзнување на урбанистички измени и планови додека не се изработи Стратегиска оцена (СОЖС/SEA) што ќе докаже дека нема штетни ефекти врз исклучителната универзална вредност; системска проценка на штетите од дивоградбите со одлуки за отстранување или ублажување; итно запирање градежни активности во чувствителни зони како Студенчишко Блато и комплексот „Горица 3“ до завршување на проценките; како и доставување студии за крајбрежното планирање и инфраструктурните коридори пред „неповратни“ одлуки.
Токму дивоградбите и урбанизацијата остануваат најболното место. Радио Слободна Европа пренесува дека Обвинителството отворило предистрага за дивоградбите во Охрид, а локалната власт признава дека отстранувањето заглавува и на практични пречки – тендери се распишуваат, но нема пријавени фирми, иако објектите се внесени во регистар. Ова го разголува јазот меѓу „постапено е на хартија“ и „спроведено е на терен“.
И невладиниот сектор со години предупредува на истата слабост: извештаите да се пишуваат „во канцеларија“, без реална слика и без суштинско вклучување на локалните здруженија и јавноста. Во реакции пренесени од СДК, се посочува дека токму прикривањето зад „судир на надлежности“ и политичките префрлања меѓу централно и локално ниво го хранат застојот, додека УНЕСКО најмногу „удира“ по дивоградбите, крајбрежниот појас, нефункционалниот колектор и урбанизацијата во и околу заштитените зони.
Во меѓувреме, темпото го диктира календарот на УНЕСКО. Домашните медиуми потсетуваат дека 1 февруари 2026 е рокот кога извештајот мора да биде доставен, а неговата „кредибилност“ ќе се мери според тоа дали содржи конкретни мерки, правни и институционални промени и функционална координација – меѓу институциите дома, но и меѓу двете држави.
Затоа, суштинското прашање не е дали документот ќе отпатува до Париз, туку дали ќе носи доказ дека државата навистина ја затвора спиралата на штетни „малку по малку“ интервенции: дивоградбите што стојат со години, урбанистички решенија што се менуваат без кумулативни проценки, инфраструктурни потези што се туркаат пред да се види целата слика, и колектор/отпадни води што редовно се враќаат како ризик за езерото. УНЕСКО веќе ја остави вратата отворена – ако извештајот и резултатите се оценат како недоволни, впишувањето „во опасност“ повторно ќе биде на маса на следната сесија.