Кафето двојно поскапо, маслото речиси исто: Како се сменија цените во последните 10 години во Македонија

Споредба на цените на прехранбени производи во Македонија од јануари 2015 и јануари 2025 година покажува дека поскапувањето не ги погодило сите производи подеднакво. Додека одредени основни намирници останале на речиси исто ниво, други забележале значителен раст, особено производите кои се дел од секојдневната потрошувачка.

Овој феномен се нарекува асиметрична инфлација – цените не растат рамномерно, туку одредени категории забележуваат многу поголем пораст од други. Така, сончогледовото масло или брашното во Македонија не поскапеле приближно исто како кафето, јајцата или хигиенските производи, што создава впечаток дека „сè е поскапо“.

Намирници со благ или речиси никаков раст на цените

На пример, сончогледовото масло во 2015 година се продавало за околу 50-60 денари за литар, додека денес цената е приближно 90-120 денари. Речиси исто ниво, со мали варијации во зависност од брендот и продавницата.

Сличен тренд се забележува и кај свинскиот врат со коска – во 2015 година на акции чинел околу 250-300 денари по килограм, додека денес се движи околу 300-370 денари.

Ниту брашното не доживеало драматичен раст – пакувањето од 1 кг се продавало околу 35-40 денари, додека денес се движи меѓу 40 и 45 денари.

Производи со најголем раст на цените

Најизразен пораст е забележан кај кафето. Пакување од 250 грама мелено кафе (на пример Јубиларна) во 2015 година чинело околу 100 денари, додека денес редовните цени се движат од 280 до 320 денари. Тоа значи речиси двојно поскапување, што најмногу се забележува бидејќи кафето е секојдневен производ.

И јајцата поскапеле значително. Пакување од 10 јајца (М класа) во 2015 се продавало за околу 80 денари, додека денес цените најчесто се 140-180 денари, а кај слободниот или органскиот одглед често достигнуваат и 200 денари.

Хигиенските производи, како тоалетната хартија и детергентите, исто така се значително поскапени. Покрај повисоката цена, често се менува и пакувањето, па реалната цена по единица користење е многу поголема отколку пред 10 години.

Shrinkflation: Плаќаш повеќе, добиваш помалку

Освен инфлацијата, се забележува и феноменот shrinkflation – задржување на слична цена, но со намалена количина.

На пример, лебот од 700 грама во 2015 чинел околу 55-60 денари, додека денес за 70-80 денари најчесто се нудат лебови од 500-600 грама. На прв поглед поскапувањето не изгледа драматично, но кога цената се пресметува по килограм, лебот е значително поскап.

Слично е и кај чоколадите и слатките – пакувањата се помали, изгледот сличен, а цената продолжува да расте.

Асиметрична инфлација и перцепцијата на граѓаните

Заклучокот е дека во Македонија инфлацијата не е рамномерна. Дел од основните прехранбени производи останале стабилни или поскапеле минимално, додека оние кои се дел од секојдневната потрошувачка – кафе, јајца, средства за хигиена – поскапеле значително повеќе.

Токму ова ја создава перцепцијата кај домаќинствата дека трошоците за живот се драстично повисоки отколку пред една деценија.