Skip to content
Заштеда пари за еден месец за граѓаните во Македонија е реална, но не како „магична“ формула со драстични кратења, туку како дисциплиниран месечен план во домашниот буџет: прво се мери каде одат парите, потоа се штитат основните трошоци, а дури потоа се сечат трошоците што најмалку го нарушуваат секојдневието. Ова е особено важно во услови кога Државниот завод за статистика регистрира годишен раст на цените од 3,2% во јануари 2026, иако на месечно ниво има пад од 0,7%, што значи дека притисокот врз семејниот буџет не исчезнал, туку само се променил по категории.
Причината зошто „брза заштеда“ често не успева е што кај просечното домаќинство најголемиот дел од расходите веќе оди за основни потреби. Државниот завод за статистика наведува дека просечното домаќинство трошело околу 68,6% од потрошувачките расходи за основни потреби, а распределбата покажува високо учество на храна и безалкохолни пијалаци во 2023 година.
Првиот чекор за реална месечна заштеда е едноставен, но најчесто се прескокнува: седум до десет дена детално бележење на секој трошок, без разлика дали е платен во готово или со картичка. OECD во рамката за финансиски компетенции за возрасни (ЕУ/ОЕЦД) јасно ја става во центар „планирањето и управувањето со финансии“, односно буџетирање, управување со приходи и расходи и контрола на приливите и одливите. Во практика, тоа значи граѓаните прво да направат „снимка“ на буџетот, а не веднаш да кратат напамет.
Вториот чекор е да се постави остварлива, а не декларативна цел. Ако буџетот е затегнат, реална прва цел е заштеда од 3% до 5% од месечниот приход, а не веднаш 20%. Ако се земе како илустрација просечната нето-плата што ДЗС ја објави за декември 2025 година од 46.889 денари, тоа би значело приближно 1.400 до 2.300 денари месечна заштеда како почетно ниво, додека 10% би било околу 4.700 денари и е потешко достижно за домаќинства со повисоки фиксни обврски.
Третиот чекор е да не се сече по автоматизам кај ставките што се најчувствителни. Европската централна банка во анализа за ефектите од инфлацијата врз домаќинствата посочува дека домаќинствата со пониски приходи трошат поголем дел од расходите на основни потреби како храна, струја, гас и греење, имаат помал простор за амортизација преку заштеди и се поизложени на шокови во трошоците за живот. Затоа, кога се бара заштеда за еден месец, првата цел не треба да биде „скрати храна“, туку „намали расфрлање и преплати“.
Најбрзиот реален простор за заштеда најчесто се отвора кај храната, но преку планирање, не преку глад. Практичен пристап е неделен план за оброци, една поголема набавка со список, споредба на цена по единица мера и намалување на дневни „мали“ купувања кои на крај од месецот стануваат голема ставка. Светска банка предупредува дека инфлацијата ги нагризува реалните плати и заштеди и дека не ги погодува сите еднакво, токму поради различната структура на потрошувачката кошничка, што ја прави организацијата на потрошувачката поважна од самото „стегање ремен“.
Вториот голем простор е кај сметките и енергијата, особено во зимски месеци. Европската комисија наведува дека мерките поврзани со енергетско означување и еко-дизајн им олеснуваат на потрошувачите да штедат на сметки, а на ниво на ЕУ се проценува просечна годишна заштеда до 290 евра по домаќинство од такви политики. Во посебни совети за зимска подготвеност, Комисијата наведува и дека намалување на термостатот за 1°C може да заштеди околу 7% од енергијата за греење. За македонските домаќинства тоа не е директна гаранција за ист износ во денари, но е јасен сигнал дека мали промени во навиките кај греењето можат да дадат мерлив ефект уште во првиот месец.
Следниот, често потценет сегмент е „тивката потрошувачка“: претплати што ретко се користат, банкарски провизии што не се следат, пакети за телефонија и интернет што одамна не одговараат на реалната употреба, како и ситни трошоци за достава, кафе и импулсивни онлајн купувања. Тука најчесто не се добиваат драматични заштеди одеднаш, но токму собирањето на неколку мали кратења создава простор за месечна заштеда без директен удар врз кирија, лекови, превоз до работа или храна.
Потоа доаѓа најважниот организациски потег: заштедата да не остане „ако остане нешто на крајот од месецот“. OECD рамката ја нагласува важноста на ставање пари настрана и финансиски „сигурносни мрежи“, а во домашни услови тоа практично значи мал автоматски трансфер веднаш по приливот на плата, на посебна сметка или под-сметка, дури и кога износот е симболичен. Така заштедата станува трошок што се планира, а не случаен остаток.
За домаќинства што веќе се на граница и немаат простор за кратење, реалната „заштеда“ во еден месец понекогаш не е класично тргање пари на страна, туку избегнување нов долг, доцнење со сметки или непотребна камата. И тоа е финансиско подобрување, особено во средина во која растот на цените на основните категории побрзо го јаде маневарскиот простор на ранливите групи. Во такви случаи, редоследот е поважен од амбицијата: прво стабилизација на сметките, потоа микро-заштеда, па дури потоа поголема месечна цел.