Какви законски и етички правила постојат при истражување на мозоци

Министерството за здравство соопшти дека нема директни надлежности во спроведувањето на научно-истражувачката дејност, во контекст на актуелната јавна дебата поврзана со научна студија за мозочни примероци реализирана помеѓу Институтот за судска медицина и Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ). Од Министерството нагласуваат дека нивната улога е ограничена кога станува збор за научни истражувања, кои се регулираат со посебни закони и подзаконски акти.

Според информациите добиени од Медицинскиот факултет, научно-истражувачката работа со биолошки материјал што содржи генетски карактеристики подлежи на строги закони. Оваа област е уредена преку Законот за научно-истражувачка дејност, Правилникот за клинички испитувања, како и преку детални упатства за трансфер, транспорт, пакување и обележување на биолошки материјали. Целта на овие прописи е да се обезбеди заштита на човековите права, етичко постапување и безбедност при ракување со чувствителен материјал.

Во соопштението се потенцира и прашањето за чување на документацијата. Во периодот кога биле спроведувани дел од постапките поврзани со истражувањата, законската обврска за чување на релевантната документација изнесувала 15 години. Сепак, од 2018 година наваму, оваа обврска е продолжена на 25 години, со што се овозможува подолгорочна трајност и достапност на податоците за евентуални проверки или дополнителни анализи.

Министерството дополнително појаснува дека транспортот на ткива во тој период подразбирал исполнување на неколку клучни услови: обезбедување информирана согласност од семејството, добивање одлука од етичка комисија за истражување кај луѓе и поседување дозвола за извоз на ткива издадена од тогашното Биро за лекови. Во самите дозволи, прецизно било наведено дека ткивата се користат за научно-истражувачки цели, како и за кои конкретни намени.

Кога станува збор за меѓународен трансфер на биолошки материјал, институциите истакнуваат дека пред започнување на постапката мора да постои формален договор или меморандум за соработка меѓу научните институции во земјата и странство. Во тие документи јасно се дефинираат протоколите за земање, транспорт, прием и понатамошно постапување со материјалот, како и целите на истражувањето. Ваквите процедури се воспоставени со цел да се гарантира транспарентност, етичност и усогласеност со важечката регулатива.

Со ова појаснување, Министерството за здравство настојува да ја информира јавноста за постоечката правна рамка и да укаже дека научно-истражувачките активности со биолошки материјал се спроведуваат во строго дефинирани законски и етички рамки.