Ќе паднат ли каматите во Македонија во 2026: што носат глобалните текови

Најважното прашање за просечниот македонски граѓанин не е дали „светот ги намалува каматите“, туку дали тоа навистина ќе се прелее во каматите што ги плаќаме дома – за станбен кредит, потрошувачки заем или рефинансирање. Одговорот, барем на почетокот на 2026, е внимателно оптимистичен, но без илузии за драматичен пад.

Во еврозоната, каде што се формира референтната цена на еврото, Европската централна банка ја држи депозитната каматна стапка на 2,00% (со главна рефинансирачка 2,15% и маргинална 2,40%), со јасен сигнал дека ќе реагира постепено и според податоците. Во таква поставеност, и Еурибор – индикаторот што најчесто „влегува“ во променливите камати кај кредити во евра или со девизна клаузула – се движи околу 2%: на 2 јануари 2026, 3-месечниот Еурибор е 2,029%. euribor-rates.eu. Дополнително, анкета на Ројтерс меѓу економисти сугерира дека мнозинството очекува ЕЦБ да ги задржи стапките на овие нивоа подолго, потенцијално и низ 2026, што значи дека пазарот во моментов не „цени“ брза серија нови намалувања.

Што значи тоа за Македонија? Прво, дека падот на каматите кај нас, ако продолжи, ќе биде повеќе резултат на домашната трансмисија и конкуренцијата меѓу банките, отколку на „евтина евро-пари“ што ќе дојдат преку ноќ. Второ, дека токму затоа е важен потегот на Народната банка од крајот на 2025: новата оперативна рамка предвидува основен инструмент да бидат 7-дневни благајнички записи со каматна стапка од 4%, со значително поголема понуда на аукциите, за сигналот да се пренесува поефикасно кон краткорочните пазарни камати и, индиректно, кон банкарските кредити.

Трендот на банкарските камати во 2025 веќе оди надолу, што е клучен аргумент дека „олабавувањето“ не е само теорија. Според месечните статистики за каматни стапки, просечната каматна стапка на вкупните кредити во ноември 2025 е 4,80%, со годишен пад од 0,56 процентни поени.

Истовремено, кај новоодобрените кредити на домаќинствата во октомври е регистрирана просечна камата од 4,66% (со нијанси во зависност од валута и девизна клаузула).

За граѓаните најопиплив е станбениот кредит, а таму сликата е појасна: кај станбените кредити просечната каматна стапка во август 2025 била 3,73%, додека кај потрошувачките кредити 6,42%, што покажува дека банките многу поагресивно го „ценат“ ризикот кај ненаменските задолжувања.

Ова е важен контекст: дури и ако каматите генерално омекнат, најбрзо ќе се почувствува во станбените и во најквалитетните клиенти, а најспоро – кај потрошувачките кредити и кај клиенти со повисок ризик.

Па, дали може да се очекува пад во 2026? Реалистично, да – но постепен и нерамномерен. Ако Еурибор остане околу 2% и ЕЦБ не брза со нови намалувања, променливите камати врзани за Еурибор нема да имаат „гориво“ за голем пад; најмногу може да видиме ситни корекции и периоди на стагнација.

Истовремено, домашниот сигнал од 4% на 7-дневните записи и идејата за посилен пренос на монетарните сигнали може да продолжи да ја турка надолу цената на новите кредити, но со временски задоцнувања и со банкарска логика: каматата ќе паѓа таму каде што банките се борат за клиенти и каде што ризикот е најнизок.

Практично, за просечното домаќинство ова се претвора во три очекувања. Прво, дека новите станбени кредити можат да станат малку поповолни од 2025, особено ако сте клиент со стабилни приходи и добра кредитна историја. Второ, дека за постоечките кредити со променлива камата не треба да се смета на „магично олеснување“, туку да се следи формулата во договорот: Еурибор плус маржа, и условите за промена на маржата. Трето, дека најважната бројка за споредба не е само номиналната камата, туку стапката на вкупни трошоци, затоа што провизиите, осигурувањата и трошоците за обработка често ја „јадат“ разликата меѓу две навидум блиски понуди.