Кој е иранскиот врховен лидер Хамнеи и зошто е мета на американско-израелските напади?

Кој е иранскиот врховен лидер Хамнеи и зошто е можна мета? Тоа прашање повторно се отвори денес, откако во новиот израелско-американски напад врз Иран беа погодени и локации во Техеран поврзани со Али Хамнеи, 86-годишниот човек што од 1989 година стои на врвот на иранската држава. Ројтерс објави дека Хамнеи бил префрлен на безбедна локација, додека Ал Џезира, повикувајќи се на повеќе извори, наведе дека меѓу погодените области имало и места поврзани со неговите канцеларии и комплекс во главниот град.

Али Хамнеи не е само верски водач, туку централната фигура на иранскиот политички систем. Тој беше претседател на Иран од 1981 до 1989 година, а по смртта на ајатолахот Рухолах Хомеини беше именуван за врховен лидер, иако во тој момент не ги исполнувал традиционалните верски квалификации што претходно се сметале за нужни за функцијата. Неговото искачување на врвот на власта беше дел од поширокото преуредување на системот по смртта на основачот на Исламската Република.

Тежината на Хамнеи произлегува од самата природа на функцијата што ја извршува. Според описите на Britannica и CFR, врховниот лидер во Иран е шеф на државата со огромни уставни овластувања: ја одредува општата политичка насока, е врховен командант на вооружените сили, именува клучни фигури во судството, државната телевизија и безбедносниот апарат, вклучително и врвот на Револуционерната гарда. Тоа значи дека во иранскиот систем претседателот е видливото лице на извршната власт, но последниот збор во стратешките прашања останува кај Хамнеи.

Затоа и не е чудно што токму тој се појавува како можна мета во сегашната ескалација. Се потсетува дека израелски и американски претставници и претходно упатувале закани кон Хамнеи, а во јуни израелскиот министер за одбрана Израел Кац изјави дека тој „не може да продолжи да постои“, додека израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху сугерираше дека атентат врз него не е исклучен. Во САД, Доналд Трамп исто така порача дека Хамнеи треба да биде „многу загрижен“ и претходно го опиша како „лесна цел“. Во таква атмосфера, денешните удари врз области блиски до неговите канцеларии не се читаат само како напад врз инфраструктура, туку и како порака кон самиот врв на режимот.

Но прашањето зошто Хамнеи е важен не завршува со воената симболика. Според CFR, неговата евентуална смрт, отстранување или трајна неспособност би предизвикале само втора смена на врвовната власт од создавањето на Исламската Република во 1979 година, со можни последици врз нуклеарната политика, односите со Израел и САД, како и врз внатрешната стабилност на Иран. На 86 години, Хамнеи веќе е во центарот на дебатата за наследството и транзицијата, па затоа секоја вест дека е можна мета автоматски отвора и многу пошироко прашање: дали ударот е насочен само кон еден човек, или кон самиот костур на иранскиот режим