Skip to content
Отпорот законските измени за двојно државјанство да важат и за членовите на извршната власт отвори прашање што долго време тивко циркулира во јавноста, но ретко добива директен политички одговор: дали дел од актуелните функционери поседуваат втор пасош и дали токму тоа ја диктира селективноста на законските решенија.
Иницијативите што се појавија во Собранието, со кои се предлага ограничување на двојното државјанство кај избраните функционери, наидоа на јасна линија на отпор кога станува збор за нивно проширување врз министрите, вицепремиерите и именуваните лица. Овој дисконтинуитет, како строго правило за едни, но не и за други, ја отвори дилемата дали станува збор за правен пристап или за политичка самозаштита.
Во јавниот простор веќе подолг период се појавуваат шпекулации и неформални тврдења дека одредени носители на високи функции поседуваат странски државјанства, најчесто поврзани со соседни земји или земји од Европската Унија.
Бугарски пасоши
Меѓу нив, најчесто се споменуваат бугарски пасоши, што на темата ѝ дава дополнителна политичка тежина поради чувствителниот контекст на односите со Бугарија и условите за продолжување на евроинтегративниот процес.
Всушност иницијативата е реакција на соопштението на СДСМ од пред два дена, во кое опозициската партија во прашална форма обвини дека дел од пратениците на ВМРО-ДПМНЕ наводно гласале на избори во соседна земја, при што беа спомнати имињата на Антонио Милошоски, Бојан Стојаноски, Никола Мицевски…
Бугарската агенција БГНЕС, своевремено, ја објави декларацијата која на 21 октомври 2004 година ја потпишала Сања Божиновска, актуелната македонска министерка за енергетика, рударство и минерални суровини во која изјавува дека има „бугарска национална свест и бугарско потекло“.
Таа подоцна призна дека имала бугарски пасош, додавајќи дека постапката за отпуст од бугарско државјанство била финализирана. Сепак, Божиновска не одговори дали добила и решение за отпуст од бугарското државјанство, без што таа и понатаму е државјанка на Република Бугарија. Дополнително, Божиновска за Канал 5 вели дека таа секогаш се декларирала за Македонка, но фактите велат дека за да се добие бугарско државјанство, кандидатот мора да потпише изјава со која потврдува дека се чувствува како Бугари.
Освен за Божиновска, во чиј случај е јасно дека таа не докажа дека веќе нема бугарско државјанство, она што е клучно е дека наводите за двојни државјанства ретко се поткрепени со официјални потврди, а институциите не покажуваат подготвеност да воспостават механизам за транспарентна проверка.
Но, токму тука се отвора просторот за сомнеж: ако не постои проблем, зошто не постои и транспарентност?
Сакаш двојно државјанство, ок, но нема јавна функција
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова се вклучи во расправата за двојните државјанства и зазеде став што оди дури и чекор подалеку од предлогот на власта: ограничувањето, според неа, не треба да важи само за пратениците, туку и за претседателот на државата, премиерот и министрите.
Со тоа, шефицата на државата практично застана на линија поблиску до опозициските барања и до позицијата дека правилата не смеат да се кројат само за Собранието, туку и за извршната власт.
Во изјава дадена во Собранието, Сиљановска-Давкова рече дека ја поддржува идејата пратениците да немаат двојно државјанство, но дека законски истото треба да се уреди и за „претседателот на државата, на Владата и министрите“. Таа додаде дека не станува збор за укинување на правото на двојно државјанство, туку за ограничување за одредени функции од висок државен интерес.
Страв од непријатни откритија
Одбивањето законските ограничувања да важат за сите функционери остава впечаток дека власта не сака да влезе во процес што би можел да доведе до непријатни откритија. Особено ако се има предвид дека евентуално откривање на двојни државјанства кај актуелни министри или директори би можело да предизвика сериозни политички последици, вклучително и притисок за оставки или реконструкција на Владата.
Од друга страна, власта се повикува на правни аргументи, тврдејќи дека ваквите прашања не можат да се решаваат со обичен закон, туку бараат поширока уставна рамка. Овој аргумент има тежина во правната теорија, но во политичката пракса остава простор за селективно толкување. Бидејќи ако принципот е важен, тогаш логиката налага тој да се применува кон сите, или да не се применува воопшто. Секое средно решение, како сегашното, неизбежно се чита како компромис направен под притисок на конкретни интереси.
Опозицијата го користи токму овој вакуум за да ја засили тезата дека се штитат конкретни луѓе, а не правни принципи. Во нивната интерпретација, предложените измени се дизајнирани да создадат впечаток на реформа, додека суштински го избегнуваат најчувствителниот дел – проверката на актуелната власт. Така, темата за двојното државјанство од правно прашање се трансформира во политичко оружје, насочено кон кредибилитетот на Владата.
Едно државјанство како политички симбол
Во оваа игра, евроинтеграциите дополнително ја комплицираат сликата. Прашањето за државјанство не е само административна категорија, туку и политички симбол, особено во контекст на преговорите со Европската Унија и условите што доаѓаат однадвор. Токму затоа, секое потенцијално откривање на втори пасоши кај носители на функции може да има и надворешни импликации, што ја прави темата уште почувствителна.
На крајот, отсуството на јасен одговор ја остава јавноста со повеќе прашања отколку заклучоци. Дали навистина постојат функционери со двојно државјанство кои би биле погодени од построги законски решенија, или станува збор за претпазливост од правни компликации? Без транспарентен механизам за проверка, двете можности остануваат отворени.
Но едно е извесно: со секое одложување на целосна и недискриминаторна регулација, се продлабочува перцепцијата дека прашањето за двојното државјанство не се решава од принцип, туку се менаџира од позиција на политички ризик.
А таму каде што ризикот е голем, обично постои и причина зошто.