Skip to content
Владината коалиција повторно влегува во фаза на внатрешно „препакување“ што на терен изгледа како организациска реформа, но во пракса се претвора во политички стрес-тест: дали Вреди (ВЛЕН) ќе се претопи во една партија без да пукне по шавовите, или процесот на окрупнување ќе произведе нови линии на поделба – овојпат не меѓу блокови, туку внатре во истиот блок.
Во последните денови, сигналите од Вреди се двојни и контрадикторни. Од една страна, се турка наратив за „консолидација“ и за модел во кој албанскиот политички кампус би се свел на два идеолошки блока, со цел, како што се тврди, да се добие поголема стабилност и предвидливост во владеењето. Од друга страна, во јавноста пробиваат изјави и „спинови“ што ја откриваат тежината на пазарењето за тоа кој ќе ја контролира новата партиска архитектура – и кој ќе ја плати цената ако договорот падне.
Најексплозивниот елемент во таа слика е информацијата дека претседателот на Собранието Африм Гаши ја става на маса сопствената функција како влог: според медиумски извештај, тој порачал дека ако Алтернатива ја одбие понудата што се разгледува во разговорите за трансформација на Вреди во партија, ќе поднесе оставка од претседател на Собранието. Таа порака, ако навистина е дел од преговарачкиот пакет, не е обична „внатрепартиска“ драматургија. Оставка на претседател на Собранието во ваков контекст би отворила институционална процедура што мора да се затвори со нов избор и ново мнозинство – а секој ваков потег, дури и кога е тактички, создава реален ризик да се откријат слабости во парламентарната аритметика и дисциплината на коалициските партнери.
Истовремено, истиот ден од друг медиум доаѓа порака за смирување: Гаши јавно негира дека во Вреди има раскол околу поделбата на раководните структури и ја релативизира приказната за „проценти“, тврдејќи дека се зборува за принципи, концепт и програма, а не за математички удели во органите. Во таа линија, тој дава „целосна поддршка“ за актуелниот претседател на партијата, Беким Сали, оставајќи впечаток дека барем формално има центар на одлучување што треба да го апсорбира конфликтот, наместо да го распали.
Но, клучот е во тоа што Вреди веќе функционира под мораториум на одлучување во одделните партиски органи – одлуките се носат во рамки на коалицијата, а не во рамки на класични партиски тела. Тоа е практичен механизам за „замрзнување“ на суетите додека се крои новата структура, но истовремено е и доказ дека процесот сè уште не е стабилизиран: кога одлучувањето се изнесува од партиските органи, во игра влегуваат неформалните центри на моќ, личните договори и политичките гаранции што тешко се мерат и уште потешко се контролираат.
Дека окрупнувањето не е само декларација, туку операција во тек, покажува и последниот потег на Движење Беса. На 12 февруари, централното собрание на Беса со мнозинство гласови донесе одлука за распуштање на Централното претседателство – чекор што, според објаснувањето, треба да го отвори патот за структурирање на Вреди и спојување на повеќе субјекти во еден политички субјект. Лидерот Биљал Касами вели дека е овластен да продолжи разговори за иднината на ВЛЕН, со поддршка за решение што ќе се темели на „правда“ и ќе го слуша гласот на гласачите.
Но, во истото соопштување има уште еден слој што директно ја допира владината стабилност: Беса паралелно ја отвора темата за оценка на работата на нејзините функционери во Владата и најавува дека анализата ќе продолжи, а наодите ќе се рефлектираат во идната реконструкција на Владата. Кога една партија во владејачки блок јавно најавува „реконструкција“ како следен чекор, тоа е повеќе од организациски редизајн – тоа е порака дека позициите се предмет на ново мерење на силите, а премиерската вертикала е ставена во ситуација да балансира меѓу коалициска лојалност и контрола врз извршната власт.
Токму затоа, симптоматично звучи и делот каде Касами, прашан за изјавата на премиерот Христијан Мицкоски дека тој е носителот на мандатот за составување влада, одговара дека тоа е јасно – но додава дека додека е политичка влада во која учествува Беса како дел од ВЛЕН, Беса одлучува кој министер ќе биде предложен од нејзина страна. Во превод: „окрупнувањето“ оди паралелно со потсетување дека секој партнер има своја квота на суверенитет – и дека таа квота може да се активира кога ќе треба да се притисне за подобра позиција во новата поставеност.
Во оваа сложувалка, Вреди денес се опишува како коалиција составена од повеќе субјекти – Демократско движење, БЕСА, Алтернатива, фракцијата на Алијанса за Албанците предводена од Арбен Фетаи, независниот пратеник Беким Ќоку и претставникот на Движењето Арберија, Беким Фазлиу. Секоја од овие компоненти има свои локални структури, кадровски очекувања и политички калкулации, а спојувањето во една партија по дефиниција значи дека некој ќе мора да се откаже од дел од автономијата, дел од позициите и дел од симболичкиот капитал. Затоа и моделите за раководење – ротација, копретседателство или систем „еден глас“ за независни членови – не се техничко прашање, туку борба за тоа како ќе се распредели моќта во новиот ентитет.
Проблемот за владината коалиција е што оваа борба не се случува во вакуум. Таа се случува додека државата се соочува со синдикални притисоци, економски тензии и очекувања за кадровска ефикасност, а секоја внатрешна турбуленција во партнерот што го држи претседателското место во Собранието и значаен дел од извршната власт неизбежно се прелева како чувство на нестабилност. Кога една страна испраќа порака „нема разидувања“, а другата страна пушта во етер „оставка ако нема договор“, тоа е јаз што не се затвора со демант, туку со јасен политички договор – кој ќе мора да биде видлив и во кадровските решенија и во структурата на новата партија.
Очекувањата, според последните информации, се дека обединувањето може да се официјализира веќе следниот месец. Тоа го прави февруари период на тивка ескалација: период во кој се решава дали Вреди ќе излезе како компактен блок што ќе ја засили владејачката конфигурација – или како ново поле за расправии што ќе ја јаде енергијата на коалицијата одвнатре, со ризик „окрупнувањето“ да се претвори во уште една македонска политичка операција со многу патетика и малку конечна стабилност.