Skip to content
Европската унија влегува во нова фаза на индустриска политика со идејата „Купувај европско“, која во Брисел се претставува како обид европските јавни пари посилно да ја поддржат европската индустрија. Но, зад политички звучната порака стои многу потешко прашање: дали ЕУ навистина има капацитет, правила и заеднички интерес за да ја спроведе оваа политика без да си создаде нови трошоци и нови поделби.
Европската комисија треба да го стави планот „One Europe, One Market“ на маса на самитот во март 2026 година, а „Купувај европско“ е негово централно јадро. Планот се поврзува со патоказот за конкурентност на Урсула фон дер Лајен, изграден врз препораките од извештаите на Драги и Лета, со цел до 2027 година да се дооформи единствениот пазар и да се насочат јавните набавки и индустриското финансирање кон производство во ЕУ во стратешки сектори како одбрана, чиста технологија, чипови, хемикалии и автомобилска индустрија. Првичниот предлог, бил повлечен пред Божик поради несогласувања меѓу земјите членки.
Таму каде што ЕУ има најмногу политичка согласност е одбраната. Во текстот се посочува став дека поголемото потпирање на европско производство во безбедносниот сектор може да ја намали зависноста од геополитички притисоци и да ја зајакне стратешката автономија. Но, истиот аргумент не се пренесува лесно во другите сектори, каде ризикот е мерките да се претворат во протекционизам што ја намалува конкуренцијата, иновацијата и растот.
Проблемот, според експертите, е што ЕУ нема доволно широка индустриска база и синџири на снабдување за да „игра сама“ во повеќето области. Затоа, општата и строга предност за домашно производство може да ги зголеми трошоците за фирмите што зависат од увезени компоненти. Токму тука се отвора и политичката пукнатина во ЕУ: Франција турка построги правила за локална содржина, Германија преферира пофлексибилна формула „Made with Europe“, а помалите и трговски ориентирани земји стравуваат дека ќе ги платат трошоците, додека најголемите економии ќе ги соберат придобивките.
Дополнителна тешкотија е што европската индустрија веќе работи преку сложени, меѓународни синџири на снабдување. Ако Брисел постави правила што ќе ги оттурнат блиските партнери како Обединетото Кралство, Канада или други сојузници, ЕУ може да се соочи со реципрочни ограничувања кои ќе ѝ наштетат повеќе отколку што ќе ѝ помогнат.
Во оваа фаза, политичката порака веќе е испратена, но техничкиот модел сè уште не е затворен. Euronews наведува дека Комисијата во средината на март се очекува да предложи секторски пристап со прагови за европска додадена вредност од 60 до 80 отсто и можен исклучок за „доверливи партнери“, додека девет земји членки веќе предупредиле дека ваквите преференции мора да бидат крајна мерка, временски ограничени и строго секторски. Тоа значи дека вистинската битка допрва почнува: не околу слоганот, туку околу правилата по кои ќе се мери што навистина е „европско“.