Skip to content
На 13 јануари 2026, државата повторно излезе на меѓународниот пазар на капитал со 10-та еврообврзница, поделена на две транши од по 500 милиони евра – една со рок од 4 години и една со рок од 8 години. Каматите се 3,875% за четиригодишната и 4,750% за осумгодишната транша, а Министерството за финансии го претстави интересот на инвеститорите како „силна доверба“ во економските политики и стабилноста.
Официјалното објаснување е дека со средствата, планирани во Буџетот за 2026, ќе се исплати еврообврзницата издадена во 2020 година во износ од 700 милиони евра и ќе се обезбедат пари за буџетскиот дефицит „насочен кон развојни проекти“. Во нацрт-Буџетот за 2026, дефицитот е проектиран на 39,2 милијарди денари, односно 3,5% од БДП, додека капиталните инвестиции се планирани на 40,5 милијарди денари.
Но „довербата“ на инвеститорите речиси никогаш не е емоција – таа е цена. Ако државата плаќа 4,750% за 8 години, тоа значи дека пазарот бара премија за ризик, без оглед на тоа колку е полна книгата на нарачки. Министерството посочи дека побарувачката стигнала до неколку милијарди евра и дека учествувале над 150 инвеститори, но голема побарувачка не значи автоматски евтини пари – значи дека има доволно купувачи за каматата што ја нудиш.
Сликата станува појасна кога ќе се стави задолжувањето во рамка на долгот и фискалната дисциплина. На крајот на првиот квартал 2025, јавниот долг бил 57,7% од БДП (а државниот долг 50,1%). Рейтинг-извештај на Fitch за Северна Македонија нотира дека долгот на општата држава бил 53,8% од БДП на крајот на 2024 и дека побавното намалување на долгот е поврзано со дефицити и потреби за капитални расходи, при што фискалниот „сидро“-механизам не се чита како доволно цврст. Владината фискална стратегија предвидува постепено намалување на дефицитот, со 3,5% во 2026 и 3% во следните години, но тоа останува план што ќе се мери со реализација – особено кај капиталните проекти, каде што традиционално најмногу се ветува, а најтешко се изведува.
Клучното прашање, затоа, не е дали „ни веруваат тие што ни даваат пари“, туку што точно купуваат со тие пари – и колку ќе чини тоа на крај. Двете транши од по 500 милиони евра, со објавените камати, грубо значат околу 43 милиони евра годишни каматни плаќања, без да се сметаат трошоци за издавање и провизии. Воедно, државата рефинансира 700 милиони евра стар долг од 2020, но издава 1 милијарда евра нов – разликата не е „магична доверба“, туку дополнителен простор за финансирање на дефицитот и тековната ликвидност, што подоцна ќе се враќа со буџетски приходи.
Осумгодишната транша е важен сигнал дека земјата успеала да обезбеди подолг рок, но тоа не е бесплатно достигнување – тоа е договор меѓу државата и пазарот: подолг рок, повисока цена, па потоа – политичка обврска да се покаже дека дефицитот навистина паѓа, а капиталните инвестиции не се само ставка на хартија.