Македонија во Албанија: извозот расте, албанските бројки паѓаат

Албанскиот пазар сè појасно ја менува рамнотежата во трговијата со Македонија. Последните податоци што ги пренесуваат економските медиуми упатуваат на две паралелни линии: македонскиот извоз кон Албанија расте, додека извозот од Албанија кон Македонија бележи видлив пад. Во таква динамика, Скопје ја затвора годината со суфицит во билатералната размена, а Тирана ја губи позицијата што традиционално ја градела во соседството.

Според објавените бројки, македонскиот извоз кон Албанија во 2025 година е зголемен за 24% во однос на претходната година. Истовремено, албанскиот извоз кон Северна Македонија се намалил на 8,99 милијарди леки, од 11,8 милијарди леки една година претходно. На хартија тоа изгледа како класична „пазарна игра“, но во реалноста е сигнал за конкурентност: чии производи полесно влегуваат, чии цени се поиздржани и чии канали на дистрибуција се поефикасни.

Ова не е изолиран тренд ако се гледа пошироката слика на регионалната трговија. Во последните години Северна Македонија извезува значајни количини во Албанија, а доминантни категории се енергија и индустриски производи, што обично ја држат статистиката „тврда“ дури и кога побарувачката за потрошувачки стоки варира. Тоа ја прави билатералната размена помалку романтична и повеќе структурна: кога една земја продава стоки што се неопходни (енергија, индустриски инпути), а другата продава категории што се лесно заменливи, тогаш „теренот“ се губи брзо и тешко се враќа.

Дополнителен притисок за Албанија е што целокупната надворешнотрговска слика ѝ е оптоварена со висок дефицит. Кога увозот системски е многу поголем од извозот, тогаш секое слабеење на пласманот во блиските пазари ја прави зависноста уште поочигледна. Во такви услови, падот во извозот кон Македонија не е само бројка за една земја, туку симптом на поширока ранливост: послаба продуктивност, повисоки трошоци или недоволно конкурентни производи во споредба со регионалните ривали.

За македонските компании, ова отвора краткорочна шанса и долгорочен ризик. Шансата е јасна: поголем удел на пазар што географски е блиску, со растечка потрошувачка и со логистика што не бара скапи европски рути. Ризикот е исто толку јасен: ако растот се темели на неколку „тешки“ категории, секој шок во цените или регулативата може да ја промени кривата преку ноќ. Затоа вистинското прашање не е дали македонските производи доминираат денес, туку дали тој доминантен удел ќе се претвори во стабилна позиција со поширока понуда, подобра брендинг-присутност и договори што не зависат од една сезона.