Малолетничка бременост: една од 75 девојки забременува во Македонија

Македонија влегува во пролетта со бројка што звучи како статистика, а се однесува на животни судбини: кај девојките на возраст од 15 до 19 години има 13,4 бремености на 1.000, што е приближно една од секои 75 девојки. Во истата возрасна група, стапката на раѓања изнесува 11,7 на 1.000.

Во европски рамки, оваа појава ја држи земјата над просекот на ЕУ. За 2024 се наведува дека стапката на малолетнички породувања изнесувала 15,7 на 1.000, наспроти просек од околу 6 на 1.000 во ЕУ – разлика што ја прави Македонија речиси трипати „потешка“ од европската слика кога станува збор за тинејџерско мајчинство.

Она што ја прави темата политички незгодна, а јавно-здравствено алармантна, е фактот дека не се работи за рамномерно распоредена појава. Податоци од МИКС (2019) покажуваат дека стапката на раѓања кај адолесцентки е многу повисока кај најсиромашните, во споредба со најбогатите, а се гледа и јасна разлика меѓу ранливите заедници и националниот просек. Во истиот преглед се наведува и европскиот репер (ЕУ 7 на 1.000), што ја става домашната состојба во уште поостар контраст.

Во паралелна линија стои податокот дека во 2023 биле регистрирани 14 живородени деца од мајки помлади од 15 години. Тоа се случаи што обично остануваат зад затворени врати, но во статистиката се појавуваат како тврда потврда дека проблемот не завршува на границата „до 19“, туку навлегува и во најранливите детски години.

Во секојдневната реалност, зад бременоста најчесто стои комбинација од сиромаштија, прекинато образование, родова нееднаквост и недостиг од системско сексуално образование. Во земји каде овие содржини се вградени во наставата, младите почесто го одложуваат првиот сексуален однос; кај нас се наведува дека сексуалниот живот во просек започнува околу 15-тата година, односно околу 16 години кај девојчињата.

Другиот дел од проблемот е тивок, но пресуден: пристапот до контрацепција и услуги. Се посочува дека контрацепцијата во најголем дел се набавува приватно, без систем на субвенционирање или бесплатна достапност за младите, што создава финансиска бариера, а стигмата дополнително ги оддалечува младите од информации и здравствени услуги.

Така, „една од 75“ не е само бројка за бременост, туку индикатор за тоа каде попуштаат заштитните слоеви: училиштето како простор што задржува деца во систем, здравството како сервис што дава дискретни и достапни услуги, и социјалните политики што ја намалуваат ранливоста кај најсиромашните. Додека тие слоеви се нерамномерни, тинејџерската бременост останува како највидлива последица од невидливи нееднаквости.